Ova nakaradna odluka Komisije koja se odlucila aktivno ukljuciti u trziste nekretnina u BiH ce se jednog dana vjerovatno izucavati kao primjer moralne propasti struke.DaffyDuck wrote:staradis wrote:karanana wrote:sta istorijsko i kulture i arhitekture vrijedno vidite u ovoj konstrukciji?
ne pripada nikakvom stilu, nit objekat krase kakve unikatnosti. ustvari samo kvari i mijesa se u austrougarski stil zgrade na koju se naslanja.
rushi!istina
Izjava o značaju dobra
Historijska građevina – Hotel Zagreb u Sarajevu posjeduje veliku ambijentalnu i dokumentarnu vrijednost u okviru gradske ambijentalne cjeline Titove ulice i Marijin Dvora. Objekat je građen tokom prve faze austrougarskog perioda kao historicističko (neoromaneskno) ostvarenje. Doživio je radikalnu transformaciju u periodu između dva svjetska rata, kada su od strane pobornika moderne u Sarajevu uklonjeni historicistički dekorativni elementi, a objekat usklađen sa aktuelnim estetskim stremljenjima. Iako se iz današnje perspektive takve aktivnosti vezane za graditeljsko naslijeđe čine neprihvatljivim, pojedini objekti na kojima su izvršene te vrste transformacija danas imaju veliku historijsku i dokumentarnu vrijednost o modernističkom detradicionaliziranju historicističkih građevina, te kao takvi svjedoče o historijskoj slojevitosti i predstavljaju neraskidivi dio urbane historije centralnog dijela Sarajeva.
1. Podaci o dobru
Lokacija
Zgrada hotela Zagreb u Sarajevu se nalazi u centralnom dijelu grada na Marijin Dvoru, a pripada južnom nizu Titove ulice na uglu sa ulicom Valtera Perića. U neposrednoj blizini, na suprotnoj strani Titove ulice se nalazi zgrada Marijin Dvora, po kojoj je nazvana cjelokupna gradska četvrt(1). Na zgradu hotela se prema istoku i sjeveroistoku nadovezuju kasnije građeni objekti iz austrougarskog perioda.
Nacionalni spomenik nalazi se na zemljištu označenom kao k.č. 820 i 821, k.o. Centar Sarajevo VII (novi premjer), odnosno k.č. 61, k.o. Sarajevo LI (stari premjer), z.k. uložak broj LI/5, općina Centar, Kanton Sarajevo, Federacija Bosne i Hercegovine, Bosna i Hercegovina.
Historijski podaci
Područje centralnog sarajevskog kvarta Marijin Dvor, gdje se nalazi zgrada hotela Zagreb, je naseljeno još od rimskog perioda. Na tom području su pronađeni ostaci rimskih građevina i mozaika, a utvrđen je kontinuitet sahranjivanja na hrišćanskom groblju od III do XIX vijeka. Ostaci tog groblja su bili vidljivi do II svjetskog rata(2).
To područje se za vrijeme osmanskog perioda zvalo Gornja Hiseta, a bilo je smješteno u Šejh Magribijinoj mahali, koja se nazivala i Carina(3).
Krajem osmanskog perioda, polovinom XIX vijeka na području Marijin Dvora se počinju graditi objekti koji svojim tehničkim i stilskim osobinama (zgrada stare Vojne bolnice) nagovještavaju prodor evropske historicističke eklektike(4).
Sa početkom austrougarske uprave u Sarajevu 1878. godine, počinje nova epoha razvoja urbanističke i graditeljske djelatnosti, koja će u kratkom roku izmijeniti urbanu fizionomiju grada. Nova vlast širi gradsko područje prema zapadu, nizvodno niz Miljacku i uspostavlja urbanističku regulativu kao osnov za razvoj savremenog evropskog grada(5). Marijin Dvor spada u gradske kvartove koji su doživjeli najveće promjene u prvoj fazi austrougarskog perioda, osamdesetih i devedesetih godina XIX vijeka, vezanog za upotrebu historicističkih stilova. U tom smislu je izvršena i gradnja današnje zgrade hotela Zagreb, odnosno tadašnjeg stambeno-poslovnog objekta spratnosti Sut+P+2+Potkrovlje u duhu neobaroka, na uglu današnjih ulica Titove i Valtera Perića(6).
Prvi podaci vezani za parcelu gdje se danas nalazi zgrada hotela Zagreb, iz austrougarskog perioda sežu do 1886. godine, kada je vlasnik nekretnine bio Osman Vatrić iz Sarajeva. Godine 1893. vlasništvo nad nekretninom preuzima Ana Pavlović, rođena Sehlemer, iz Sarajeva, a 1894. godine polovina vlasništva nekretnine se uknjižuje na ime Ferdinando Chiesa-e i njegovih nasljednika(7).
Nastanak Mustajbegove ulice (današnja Valtera Perića), čime su stvoreni regulacioni uslovi za izgradnju današnje zgrade hotela Zagreb, je vezano za reguliranje desne (sjeverne) obale rijeke Miljacke koja je nazvana Apelov kej (današnja Obala Kulina bana) iz perioda 1886 – 1897 godine(8).
Reguliranje desne obale Miljacke je rađeno u više faza: U prvoj fazi je izgrađena obala između Latinske ćuprije i Ćumurije na istoku (1886); Regulacija obale je nastavljena prema zapadu zaključno sa Ćobanija ćuprijom (1888); Godine 1893. produženo je s regulacijom do Hiseta, a stara drvena ćuprija Skenderija je zamijenjena čeličnom konstrukcijom(9). Godine 1897. izvršeno je probijanje novog pravca – Mustajbegove ulice koja je predstavljala najkraću vezu između historijskog jezgra grada na istoku i novoreguliranog gradskog područja na zapadu - Marijin Dvora, osmišljenog po najsavremenijim evropskim standardima. Na taj način je Marijin Dvor povezan sa Čaršijom putem Mustajbegove ulice i Apelovog keja, na čijem su istočnom kraju iste godine završeni dodatni regulacioni radovi, kod Šeherćehajine ćuprije. Na austrougarskoj mapi iz 1898. godine(10) ucrtana je uglovnica današnjeg hotela Zagreb(11), koja je predstavljala prvu u nizu kasnije nastalih objekata izgrađenih duž ulice Valtera Perića. U tom periodu, vlasništvo nad nekretninom je bilo upisano na Anu Pavlović i Ferdinando Chiesa-u(12). Historijska građevina je ucrtana i u urbanističku mapu iz 1901. godine(13). Projektant objekta nije poznat, ali je moguće pretpostaviti da se radilo o Karlu Paržiku(14). Nisu sačuvani originalni nacrti, niti građevinska dozvola.
Godine 1904, u produžetku ulice Valtera Perića na broju 1, izgrađena je historicistička zgrada po projektu Karla Paržika. Isti autor je prethodno u periodu 1903/04 izradio projekat historicističke zgrade u produžetku Titove ulice broj 6 (ugao ulica Titova i Turhanija) za Zadika Fincija(15).
Historijska građevina je projektovana po normativima novih građevinskih propisa, odnosno Građevinskog reda za Zemaljski glavni grad Sarajevo iz 1893. godine. Ti propisi nadopunjuju prvu austrougarsku građevinsku regulativu iz 1880. godine(16). Zakonskom regulativom iz 1893. godine, razrađeni su propisi po kojima se primjenjuju građevinski materijali do tančina i donesene su precizne norme u pogledu dimenzioniranja novih objekata. Sve zgrade, javne bezuslovno, a privatne po pravilu, morale su se graditi od kvalitetne pečene cigle ili kamena, pokrivati vatrootpornim materijalom, a stepeništa su morala biti građena od kamena ili nekog drugog vatrootpornog materijala. Novim građevinskim redom, zgrade za stanovanje su, pored prizemlja mogle imati još najviše dva sprata, dok se u ulicama I klase(17) (širina ulice od 15,00m), izuzetno mogao dopustiti i treći sprat, uz usklađivanje sa susjednim zgradama. Građevinskim redom je propisana i širina ulica, ali i trotoara prema objektima.(18)
Od gradnje pa do kraja austrougarskog perioda, na objektu vršeni su samo radovi redovnog održavanja. Ne postoje sačuvani podaci o događanjima vezanim za objekat iz I svjetskog rata (1914-18), ali se može zaključiti da objekat nije doživio značajnija oštećenja.
Kupoprodajnim ugovorima iz 1920. i 1923. godine vlasništvo nekretnine je preneseno na Vladislava Cervenku i Mariju Zeifler (rođenu Spaček), odnosno Josipa Taboreja. Godine 1926. i 1927, braća Abram i Salamon (Jakob) Altarac(19) iz Sarajeva preuzimaju vlasništvo nad nekretninom.(20)
Dana 19.04.1932. godine, na osnovi kupoprodajnog ugovora 1692/32 izvršena je promjena vlasništva(21) nad nekretninom na uglu ulica Titove i Valtera Perića. Od tada vlasništvo glasi na Željezničku kreditnu i potpornu zadrugu iz Sarajeva koja kupuje nekretninu od braće Altarac. Uprava zadruge je odmah pristupila organiziranju planova za nadogradnju trećeg sprata, kao i adaptaciji objekta u cilju njegove transformacije u Zadružni dom(22).
Za projektanta i voditelja radova izabran je arhitekta Isidor Rajs(23), istaknuti predstavnik sarajevske moderne, koji se, u ekstremnom izrazu duha moderne, odlučuje za uklanjanje svih neobaroknih ornamenata na fasadama objekta(24), prilagođavajući autentičnu formu objekta, vlastitom “čistom” geometrijskom projektantskom konceptu.
Sa radovima se otpočelo sredinom avgusta 1933. godine, a svi radovi su bili gotovi do kraja novembra 1933. godine, tako da je Željeznička zadruga dobila vlastitu upravnu zgradu (Dom zadruge). S obzirom da je Željeznička zadruga djelovala kao kreditno-stambeno dioničarsko društvo, u objektu su predviđene zadružne poslovne prostorije (računovodstvo, sekretarijat, sala za sjednice i drugo), ali i zadružno konačište i restoran.(25)
Takvu funkciju objekat zadržava sve do početka 1941. godine. Neposredno prije početka Drugog svjetskog rata, odnosno od 11. januara 1941. godine zabilježeno je pravo raspolaganja zgradom radi smještanja rezervi u korist Ministarstva trgovine i industrije Kraljevine Jugoslavije(26). Tokom Drugog svjetskog rata, objekat je oštećen tokom bombardovanja(27), ali je sačuvana predratna forma objekta.
Nakon završetka Drugog svjetskog rata, u periodu 1945/46. godina izvršeni su radovi na objektu, koji su podrazumijevali nadogradnju dodatne etaže, tako da od tada spratnost objekta iznosi Sut+P+4(28). Od tada pa do 1950. godine u objektu djeluje Željeznička saobraćajna škola. Nakon toga, zgrada je adaptirana za ugostiteljske potrebe i tu je smješten hotel “Zagreb”.(29)
Godine 1972. izvršena je nacionalizacija zgrade hotela “Zagreb”, koja od tada više nije u vlasništvu Željezničarske kreditne i potporne zadruge S.O.J., već je u društvenom vlasništvu.(30)
Godine 1983. izvršena je uknjižba prava raspolaganja zgrade hotela “Zagreb” u društvenoj svojini u korist Ugostiteljske radne organizacije “Balkan” Sarajevo – OOUR “Zagreb”.(31)
Početkom zadnjeg rata u BiH 1992. godine, hotel “Zagreb” je pogođen sa okolnih brda zapaljivim granatama, te je gotovo u potpunosti izgorio, i od tada nije u funkciji. Od konstrukcije su ostali sačuvani vanjski opečni zidovi i djelimično ugljenisana drvena međuspratna konstrukcija.
Rješenjem Višeg suda u Sarajevu od 08.05.1994. godine vrši se promjena nosioca prava raspolaganja, koji je od tada “Preduzeće u mješovitoj svojini za ugostiteljstvo i turizam Bosnia-hoteli i restorani”, d.d. sa p.o. Sarajevo.(32)
Nakon završetka zadnjeg rata u BiH (period 1992-95) teško oštećeni objekat nije bilo moguće osposobiti za rad, ali je na proširenju ispred hotela na križanju ulica Titove i Valtera Perića otvorena ljetna kafana.
Godine 1998. izrađen je idejni projekat rekonstrukcije hotela “Zagreb”(33) od strane “Bosnia hotela”, ali nikada nije realiziran(34).
Rješenjem Kantonalne agencije za privatizaciju od 04.12.2001. godine uknjižuje se pravo vlasništva na zgradu hotela “Zagreb” u korist: “Meko Group Consulting S Marketing”(35), a ljetna kafana je prestala sa radom.
Sredinom jula mjeseca 2007. godine izvršeni su pripremni građevinski radovi u unutrašnjosti objekta koji su podrazumijevali čišćenje nagomilanog smeća i rušenje unutrašnjih zidova, obezbjeđenje objekta te odvoz građevinskog materijala(36).
Dana 28.02.2008. godine izvršena je promjena vlasništva i od tada je objekat u vlasništvu Dinke Pinezić, rođene Šego.
Godine 2009. izrađen je projekat rekonstrukcije zgrade hotela Zagreb u Sarajevu. Rješenjem arh. Nedima Hadžiabdića predviđena je izrada nove armiranobetonske konstrukcije u istim gabaritima, s tim što je predviđeno vraćanje jednog reda originalne opeke sa istom geometrijom i malterisanom fasadom. Predviđena je izgradnja dodatne podrumske etaže. Predviđena je i promjena namjene iz ugostiteljske u poslovnu, s obzirom da je predviđeno smještanje poslovnih prostorija preduzeća Mobis electronic d.o.o.(37)
Rezime njihove odluke:
1. Prvobitna zgrada iz 1897-1898 - nikakva vrijednost, sasvim obicna historicisticka zgrada poslovne namjene sa prizemljem i jednim spratom, nema projekta niti se zna godina izgradnje.
2. Zgradu 1933 novi vlasnik potpuno preoblikuje, uklanja staru fasadu i pravi novu u moderni, nadzidjuju jedan sprat
3. Nakon ostecenja u avio-bombardovanju, 1946 se zgrada ponovo nadzidjuje, i ponovo mijenja fasadu
4. Tek 1950-ih se otvara Hotel Zagreb
5. Ali sve to nema veze, mi cemo je u rekordnom roku (svega 2-3 mjeseca nakon podnosenja prijedloga!) proglasiti spomenikom jer nas jaran arhitekta Boro Spasojevic hoce da mazne koju pinku "na kafu" od novog vlasnika, Mobis Electronic. Znate, oni su iz ZG, sigurno imaju puno para za "na kafu"...
Usput, malo ljudi zna daje zgrada u kojoj je "Jagoda" imala sjajnu historicisticku fasadu, koja nikada nije obnovljena nakon sto je unistena u avio bombardovanju krajem II svjetskog rata. Vidi se na ovoj slici gore!
E tu bi trebalo obnoviti!
i onda se probudim 
Sramota.
