Novi SANU

[Liska]

Predavanje istoricara M. Ekmedzica u Banja Luci, objavljeno u zadnjem broju sarajevskih Dana

Budućnost Republike Srpske zavisi od Rusije

Samo najpronicljiviji su mogli zaključiti kakvim zločinima i tragedijom će rezultirati angažman uglednog historičara Milorada Ekmečića u predvečerje rata u BiH u funkciji glavnog ideologa Karadžićeve Srpske demokratske stranke. Nakon što je prvih dana rata uhapšen i fizički zlostavljan u Sarajevu, akademik Ekmečić je otišao u Beograd, gdje je godinama nakon Daytona stožer, kako je izgledalo, pobijeđene grupe srpskih nacionalističkih intelektualnih bardova. No, uspravljanje Putinove Rusije na međunarodnoj pozornici ulilo je novu energiju ostarjelom akademiku, budeći nadu da se ponovo stvaraju međunarodne okolnosti u kojima će biti reanimirane njegove u ratovima u bivšoj Jugoslaviji poražene ideje, makar u mjeri u kojoj će Republika Srpska postati dio Srbije. Na naučnom skupu Republika Srpska - 15 godina opstanka i razvoja, koji je 26. i 27. juna 2007. održan u Banjoj Luci, u organizaciji Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske (a koji je protekao neopravdano neprimijećen u Sarajevu) Ekmečić je pročitao svoj opsežni programatski referat. Dani su odlučili prenijeti najznačajnije dijelove njegovog izlaganja iz dva razloga: neobaziranje na Ekmečićeve ideje prije posljednjeg rata skupo je koštalo BiH; čitanjem njegovog referata, postaju mnogo jasniji politički stavovi i potezi premijera RS-a Milorada Dodika


Ako bismo uslovno i prihvatili zaključak da je Republika Srpska plod genocida - kao što današnji protivnici mira običavaju da kažu - onda bi ta rečenica morala da glasi da je Republika Srpska plod genocida nad srpskim narodom, a ne na drugim narodima od njega. Republika Srpska je ostatak ostataka srpske etničke zajednice zapadno od reke Drine.

Istorijske osnove Republike Srpske Pre nego što su istorijski procesi sintetizovanja veštačkih nacija na Balkanu ušli u modu, cela evropska kultura polazila je od nikad u sumnju dovedene osnove da je nacija zajednica jezika. U racionalističkoj filozofiji jezik je bio svedočanstvo da je ona čedo prirode i da je u prošlosti nastala na prirodnoj podlozi. Ali i kada su ovi procesi sintetizovanja nacija na religioznoj i crkvenoj osnovi istorijski odmakli i počeli pokazivati znake trijumfalne pobede, još je i tada srpska etnička zajednica zapadno od Drine pokrivala ogroman prostor, daleko izvan zapadnih granica Bosne i Hercegovine. Područje Vojne granice u današnjoj Hrvatskoj izvorno je obuhvatalo više od 26 odsto te političke teritorije, u Dalmaciji je na pravoslavno stanovništvo otpadalo 17 odsto, a na italijansko 11 odsto. Izračunato je 1938. da je Srba katolika u Dalmaciji bilo 25.000. Nominalno je na području Bosne i Hercegovine uvek u istoriji postojala relativna većina srpskog pravoslavnog naroda. Kroatizacija katolika je sporo odmicala, pa je Stjepan Radić zabeležio da je nacionalno svesnih Hrvata u Mostaru bilo samo 250 od 3.353 katolika po popisu iz 1895. godine. Radić je u gradu boravio nekoliko dana 1888, a podatak o broju nacionalno osvešćenih sunarodnika može se uzeti kao merilo opšteg procesa kroatizovanja. To je iznosilo 13,5 odsto katoličke verske zajednice. (...)

U vreme srpske revolucije 1804-1815. svi su politički projekti (sem jednog koji je stavljan na papir iz političke nužde) polazili od toga da su Bosna i Hercegovina, Dalmacija i Dubrovnik jedna nacionalna celina, zajedno sa Beogradskim pašalukom i Crnom Gorom. Ideju o Slavenoserbskom carstvu stvorili su pisci iz evropskog i srpskog kruga racionalista, oko nemačkog pisca Avgusta L. Šlecera. Bio je u službi ruskog cara i imao zadatak da skuplja članove Akademije nauka. Njegovi učenici sa univerziteta u Getingenu, Andrej S. Kajsarov i Aleksandar I. Turgenjev, posetili su 1804. Beograd, pre nego je bio od srpskih ustanika oslobođen. U Sremskim Karlovcima bili su gosti episkopa Stratimirovića, koji se dopisivao sa Šlecerom. U Trstu ih je ugostio Dositej Obradović i od njega u Rusiju odneli prepis refrena pesme Vostani Serbije. Mitropolit Petar Prvi Cetinjski svoj projekat o Slavenoserbskom carstvu sa prestonicom u Dubrovniku prethodno je stvarao u korespondenciji sa episkopom Stratimirovićem. Pre izbijanja Prvog srpskog ustanka, u Hercegovini i Dalmaciji su bile tajno stvorene jedinice za ustanak sastavljene od pravoslavnog i katoličkog stanovništva.

U političkom pogledu, ujedinjenje Bosne i Hercegovine u srpskoj državi bilo je ostvareno u vreme Velike istočne krize 1875-1876. Iz Bosne i Hercegovine je već u prvim mesecima ustanka, nakon avgusta 1875, prebegla na habzburšku stranu polovina srpskog pravoslavnog naroda. Kako je u prvom popisu stanovništva, rađenom po evropskim zahtevima 1879, stanovništvo u obe pokrajine iznosilo 1,100.000 ljudi, a broj prebeglica rastao iznad 220.000 u početku, za još 70.000 posle, mora se zaključiti da je tada više od 50 odsto pravoslavnog stanovništva bilo etnički očišćeno iz Bosne i Hercegovine. Nakon objave rata Srbije i Crne Gore protiv Turske, na Vidovdan 28. juna 1876, proglašeno je ujedinjenje Bosne sa Srbijom i Crne Gore sa Hercegovinom. Cela teritorija od Timoka do Une predstavljala je srpsku federativnu državu, pri čemu bi na crnogorski deo otpadao prostor od Neretve do Lima.

Proklamovanje državnog ujedinjenja Bosne i Hercegovine u jedinstvenu federaciju srpskog naroda 1876. dovelo je do otpora Austrougarske i velikih evropskih sila. (...)

Velike sile su na Carigradskoj konferenciji, krajem 1876, početkom 1877, stvorile projekat pretvaranja Bosne i Hercegovine u autonomnu državu pod sultanovim suverenitetom. Sâm Andraši je objašnjavao da Bosna i Hercegovina nema svoju nacionalnu svest, nemaju jedinstveno biće (Sein), pa od toga postoji opasnost da se zaista može stvoriti jedna velika srpska država na Balkanu. Carigradska konferencija velikih sila tada je stvorila program autonomne države sa jednim guvernerom koga bi postavljao turski sultan, uz odobrenje velikih sila. U Narodnoj skupštini kao zakonodavnom telu pravoslavni i muslimani bi imali po dve petine poslanika, a katolici jednu. Država bi bila podeljena u kantone, čije je guvernere postavljao sultan iz većinskog naroda u kantonu. Postojala su i kantonalna veća, a vojsku je zamenjivala milicija organizovana od mešanog verskog sastava.

Kraj Kalajevog projekta Privremeno proglašenje "bosanske nacije" i "bosanskog jezika" trajalo je do smrti njihovog tvorca Benjamina Kalaja. To je nakon 1903. napušteno, u istorijskim uslovima sporazuma srpskih muslimanskih predstavnika na tajnom zborovanju u Slavonskom Brodu 1901. o stvaranju zajedničke srpske nacionalnosti. Muslimani su prihvatali etničko srpsko ime za narod i jezik. (...)

Sve do ustavnih promena 1974. u socijalističkoj jugoslovenskoj državi glavni projekti i ostvarenja federativne strukture države zaobilazili su zahteve da se federalne jedinice odrede na etničkoj osnovi. U kraljevskoj Jugoslaviji postojale su dve ideološke platforme za rešavanje hrvatskog pitanja i davanja Hrvatima njihove autonomne banovine. Prva je razrađivana u krugu predsednika vlade Milana Stojadinovića i jednostavno se nazivala "amputiranjem Hrvatske". Drugim rečima, nije se očekivalo nemoguće sporazumevanje neprijateljski raspoloženih političara da se o razgraničenju na demokratski način sporazumeju. (...)

Druga formula federalnog rešavanja hrvatskog pitanja u Jugoslaviji završila je stvaranjem Hrvatske banovine 1939. Autonomna Hrvatska je dobila svoga bana, svoju administraciju, monetu i oružane formacije policije i "Seljačke straže." Ovo rešenje nije plod demokratske procedure. Doneto je u uslovima opasnosti agresije na jugoslovensku državu i glavno polazište bio je pritisak britanskih krugova. Nije do kraja istraženo ko je i kada stvorio nacrt granica Banovine Hrvatske, u koje su smeštene sve oblasti ranije Vojne granice, koja je sačinjavala oko trećinu hrvatske teritorije. (...)

Socijalistička Federativna Jugoslavija je samo u slovenačkom i makedonskom slučaju razdvajala republike po etničkom principu. Posle strahota pokušaja istrebljenja srpskog stanovništva u vreme okupacije, sa žrtvama koje se procenjuju na oko milion nevinih ljudi, usvojen je princip istorijskog razgraničenja. Hrvatski narod je prvi put u jednoj državi bio ujedinjen 1918, a dobio svoju autonomiju u jugoslovenskoj državi 1939. U socijalističkoj Jugoslaviji se izbegavao pokušaj razdvajanja nacionalnih područja Bosne i Hercegovine i Hrvatske. Maršal Tito je objasnio da su granice između jugoslovenskih republika samo tamne šare na belom mermeru koje mermer učvršćuje, a ne rastresaju iznutra. U vreme zasedanja AVNOJ-a, kada su ove granice stvorene, izbegnuto je da se većanju priključi i delegacija iz Srbije. Istaknuti pravnik Hamdija Ćemerlić, učesnik na zasedanju AVNOJ-a, ostavio je podatak da su neki, srpski orijentisani delegati bili u Jajcu streljani (Božić, Rakić, Kulenović). Delegacija iz Srbije oko vođa levog krila Zemljoradničke stranke je obeshrabrena da putuje u Jajce.

Titova uloga Ustav Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine 1974. imao je odredbu da narod ima pravo da menja granicu republike merodavnim postupcima pristanka dvotrećinske većine. Član peti Prvog dela ustava propisivao je da "teritorij Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine sačinjavaju područja opština. Teritorija, odnosno granice Republike mogu se menjati odlukom Skupštine Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine samo u skladu sa izraženom voljom stanovništva odgovarajućeg područja i opštim interesima Republike, a na osnovu sporazuma sa susjednom republikom." Naredni član Ustava je propisivao da svaki stanovnik uživa pravo republičkog državljanstva, ali je u isto vreme "svaki državljanin SR BiH istovremeno i državljanin SFR Jugoslavije". Ustav priznaje pravo građana da se u različitim republikama smatraju pripadnicima svoje nacije, bez obzira na republičku izdvojenost. Ove ustavne odredbe su poništene amandmanima LXII i LXX, koji su objavljeni 31. jula 1990. U prvom amandmanu stoji da se granice mogu menjati samo odlukom Narodne skupštine republike, izjašnjavanjem birača putem opšteg referenduma, dvotrećinskom većinom. U skupštini je formiran Savjet za pitanja ostvarivanja ravnopravnosti naroda i narodnosti Bosne i Hercegovine sa po 20 poslanika iz svakog naroda. Oni se ne mogu nadglasavati, a odluku donosi dvotrećinska većina poslanika skupštine. Ovo je vreme kada su Hrvati i muslimani već bili formirali svoje političke stranke. Muslimanska stranka demokratske akcije, pod vođstvom antisemitskog i pronacističkog pokreta Mladih muslimana iz doba rata, formirana je 26. maja 1990. Hrvatska stranka je usvojila program saveza sa muslimanskom strankom, sa zajedničkim ciljem odvajanja srpske države istočno od reke Drine.

Postojala je opasnost izbijanja građanskog rata, pa sve od Hrvatskog masovnog pokreta 1972. Srbi u svojim oblastima Republike Hrvatske stvaraju noćne straže za zaštitu. Tradicija im je bila u Srpskim stražama iz 1939, kada je u autonomnoj banovini bilo dozvoljeno stvaranje hrvatskih Seljačkih straža. Na isti način su postojali pokušaji da se na legalan način povežu opštine sa etničkom većinom, pa kasnije zahteve za stvaranjem samoupravnih autonomnih oblasti treba smatrati legalnim izdankom ustavnih prava iz 1974.

Prva promena ovih ustavnih odredbi da se Srbi i Hrvati u Bosni i Hercegovini koriste pravom i jugoslovenskog državljanstva i mogu smatrati delom svojih nacija čije matice nisu u Bosni i Hercegovini učinio je sâm maršal Tito, nakon studentskih demonstracija 1968. Glavni urednik nedeljnog glasila Saveza komunista Jugoslavije Hamza Bakšić objasnio je 1995. kako su ova rešenja doneta na tajnom zasedanju Partijskog aktiva, čije je članove odredio sâm predsednik države koji ga je sazvao na jesen 1970. U svetskoj istoriji teško je naći ovakav primer promena ustava iza zatvorenih vrata nekolicine upućenih ljudi. (...)

Istorijske osnove na kojima je stvorena Republika Srpska kao ostatak ostataka srpske etničke teritorije zapadno od reke Drine predstavljaju istorijsku konstantu njenog budućeg postojanja. Pravo na egzistenciju dobiva iz ove legitimne podloge, bez obzira na to koliko je, sa moralne tačke gledišta, ona plod povrede svih međunarodnopravnih normi zapadnih država koje su o ovome odlučivale.

Strateške osnove Republike Srpske Nasuprot ovoj istorijskoj konstanti, Republika Srpska je nastala zbog strateških interesa zapadnih država, što sačinjava faktor varijable. U praktičnom smislu, ovo je imalo za posledicu da varijabilni interes zapadnih velikih sila uvek može, bez ikakvog oslonca na tradiciju međunarodnopravnih rešenja, proizvoljno da menja ranija rešenja. Ovde je nastupilo vreme kada se interes dnevne politike koja nikoga ne obavezuje zamenjuje međunarodnim pravom koje svakoga obavezuje. Svako se rešenje smatra pravno otvorenim i nedovršenim.

Strateška osnova Republike Srpske je posledica odnosa zapadnih država prema Rusiji. Sve dok su na obe strane postojale vlade istog ideološkog usmerenja, bilo je moguće postići uzajamnu saglasnost o rešenjima u jugoslovenskoj krizi, pre raspada države i nakon toga. Za Rusiju je Balkan uvek bio prostor na kome se ona potvrđivala kao velika sila ili je upravo tu gubila taj status. U okviru Istočnog pitanja 1683-1922, uvek je svaka akcija protiv Osmanlijskog carstva, ili u njegovu korist, zavisila od prethodnog usaglašavanja interesa i političkih postupaka zapadnih država sa Rusijom. Logičan zaključak bi se ovde morao izvesti da su sva rešenja na Balkanu ostavljana uvek u senci prava zapadnih država da naknadno tumače svoje interese i odgovornost balkanskih država i nacionalnih pokreta. Zbog toga je i budućnost Republike Srpske u sumnjama da se može ponavljati nepovoljna tradicija iz vremena carske Rusije do 1917, da srpsko područje na Balkanu, na prvom mestu zapadno od Drine, počne smatrati faktorom sporazumevanja i mogućeg žrtvovanja u korist zapadnih partnera.

Pre izbijanja građanskog rata na području jugoslovenske države 1992, postojale su norme međunarodnog prava u čijem se okviru države raspadaju ili nanovo stvaraju. Osnova je u Konvenciji o pravima u dužnostima, donetoj u Montevideu 1933. Odatle se ukratko naziva Montevideo konvencija. U njoj je odbačen raniji uslov o "stepenu civilizacije" do koga se određena teritorija razvila. Dok je teritorija bitna za državnosti, granice nisu, i one se postižu sporazumima. Četiri kriterijuma za priznavanje nezavisnosti država su: 1) stalno stanovništvo; 2) definisana teritorija; 3) vlada; 4) "Sposobnost da se ulazi u odnose sa drugim državama", što se uvek tumači kao mogućnost da se ta nova država može sama braniti i postojati. (...) Ne treba ni pominjati da ni u slučaju Hrvatske, niti Bosne i Hercegovine (kao i svih drugih jugoslovenskih republika), ovi uslovi nisu postojali. (...) Bilo je jasno da Bosna i Hercegovina nema ni jedan jedini uslov za međunarodno priznanje nezavisne državnosti - ni stanovništvo, ni teritoriju pod svojom kontrolom, ni vladu koja se u tom času raspala zajedno sa Narodnom skupštinom, a najmanje sposobnost da bez pomoći oružja zapadnih država može odbraniti tu nezavisnost. Većina naroda je bila protiv nje. Zapadne države su priznale i Hrvatsku i Bosnu i Hercegovinu, da bi taj čin priznanja bio pokriće da one mogu postojati. Bez istorijskog pokrića, čin priznanja postaje izvor legitimnosti.

Zapadne države su sve slučajeve zahteva za nezavisnom državnošću bivše Jugoslavije vezale za slične zahteve sa teritorija Sovjetskog Saveza, koji se kao država takođe raspao. Najpre se radilo o 19 novih država u svetu, a kasnije se taj broj povećao, sa perspektivom da se i dalje množi u budućnosti. O tome je doneta konvencija 4. novembra 1991, u kojoj su jasno formulisani ovi uslovi priznanja, pri čemu ne treba ni napominjati da su zapadne države olako davale priznanje i onim državama koje za nezavisnost nisu imale neophodne pretpostavke, samo da bi čin priznanja postao zamena za standarde međunarodnog prava. Ovde je strategija političkih interesa zamenila istoriju i stvarnost koju je ona stvorila. Varijabla je progutala konstantu. Jasno je propisano da se priznanje daje bivšim republikama u postojećim granicama, ali je u isto vreme donet i Specijalni status o pravima manjina koje bi se našle u okviru tih novopriznatih država. Usvojeni su Ugovorni propisi za konvenciju od 4. novembra 1991. (Treaty Provisions for the Convention (at 4 November 1991)), u kojima je zahtevano da se svakoj manjini u novoj državi daje autonomija, u kojoj manjina ima "administrativnu strukturu, uključujući i jednu regionalnu policijsku silu". Pored toga, manjina ima pravo da se u izdvojenoj autonomiji koristi svojim nacionalnim amblemima (zastave, grbovi, himne), svojim sudstvom, nacionalnim parlamentom kao zakonodavnim telom i celim sistemom obrazovanja, sa nižim i višim školstvom. (...)

Šest od dvanaest evropskih država imale su vlade koje su stvorile katoličke partije, a one su sve izreda bile sklone da stvaraju novu Evropu sastavljenu od katoličkih zemalja. Od cele ove procedure zavisilo je rešavanje pitanja gde su istočne granice Evrope. Od Voltera i Napoleona uvek se smatralo da su istočne granice Poljske u isto vreme i istočne granice Evrope. Upravo to je izazivalo ratove sa Rusijom, jedno je poimanje poljskih patriota o svojim istočnim granicama, a drugo stvarno stanje stvari u tome. Poljski nacionalisti su uvek mislili da je njihova granica na Dnjepru, sa Kijevom kao glavnim urbanim uporištem. (...)

Nacija kao prirodna pojava U vreme rešavanja jugoslovenske krize zapadne države su usaglašavale ne samo svoje poteze nego i metode delovanja, ali je očigledno u svemu Amerika dirigovala. To je vreme dalekosežnih strateških planova SAD da postanu jedina globalna sila koja će oblikovati budući svet. U isto vreme, postojala je stalna promena standarda međunarodnog prava i koncepta demokratske politike. To su dugoročni procesi u kojima vidimo početke i promašaje, ali ne konačna rešenja. Već samo dovođenje u pitanje koncepta nacije kao izvora suvereniteta u državi, posredno i neposredno menja i demokratsku strukturu. Politika Nation Building politike, koja se stalno doziva kao metod rešavanja etničkih sukoba, izbacuje na površinu stalno nove jezike i nacije. Nacija se sintetizuje. Ostaje pitanje: ako nacija nije prirodna pojava, da li čovek, individua, ima prirodno pravo na slobodu? Filozofija prirodnog prava nije ostala samo tema racionalističke filozofije, nego je bila podloga stvaranju suverenih nacionalnih država, u kojima se građaninu ne nameću zakoni, nego ih on stvara.

S druge strane, Sjedinjene Države su istovremeno nametnule i proces zamene tradicionalnih normi međunarodnog prava, sa novim pravnim normama, koje je Ričard Kaplan nazvao politikom uslovljavanja. Svakoj se istočnoevropskoj državi nameće zbir uslova koje moraju ispuniti da bi bile primljene u EU. (...)

U Bosni i Hercegovini je Evropska unija pokušavala da reši državnu krizu pregovorima o rešenju statusa Republike Srpske. U Evropskom parlamentu kandidat Berluskonijeve stranke zatražio je inicijativu Svete Stolice da se pokrenu ovi pregovori. Podržali su ga francuski delegati. Vlada Republike Srpske je najpre o ovome vodila tajne razgovore sa predstavnicima Svete Stolice, preko Instituto internazionale per gli studi politici ed economici per la cooperazione e lo sviluppo (ISPECO). Bila je poslata jedna delegacija vlade pod vođstvom ministra za informacije Miroslava Toholja, koja je od 12. do 17. jula 1995. pregovarala i, po zadatku, učinila da ovi pregovori postanu javni. Iz Evropskog parlamenta došla su dva poslanika. Prema Platformi za razgovore, koja je tom prilikom poslužila kao osnov pregovora, Republika Srpska je u Bosni i Hercegovini dobijala status kao države u Evropskoj uniji. Srbi su dobijali nezavisnu državu, sa pravom ujedinjenja sa Srbijom i Crnom Gorom, u statusu "najmanje konfederalnom". (Okvir je dolazio od Oven-Stoltenbergovog plana.) Severna granica Republike Srpske je reka Sava, sa najužim prostorom Brčkog od deset kilometara, radi slobodnog vazdušnog saobraćaja. Građani su imali pravo dvojnog državljanstva sa Srbijom i Crnom Gorom. Južna granica je bila izlaz na more na Prevlaci, Sarajevo bi se podelilo po reci Miljacki. Pregovaralo se o zgradi koja će Republici Srpskoj u Rimu biti iznajmljena za diplomatsko i privredno predstavništvo.

Bosna i Hercegovina je bila deljena između triju etničkih zajednica, po ključu 56 odsto Srbi, 30 odsto muslimani i 14 odsto Hrvati. Ovi su pregovori postali javni pošto je namerno udešeno da list L'Epoca objavi sve pojedinosti i fotografije sa prvog susreta. Nakon ovih susreta u Rimu, razgovori su nastavljeni na Palama sa posebnim izaslanikom Vatikana. Sada je teško ustanoviti kako su ovi pregovori obustavljeni, ali je očigledno posredi bila činjenica da su Sjedinjene Države nametnule jednu drugu proceduru i potpuno druge rezultate.

To je vreme kada su i sa američkom stranom vođeni tajni pregovori o konačnom rešavanju jugoslovenske krize. Postoji svedočanstvo o tome da je predsednik Karadžić, prilikom otvaranja obnovljenog spomenika Ivi Andriću u Višegradu, 12. marta 1995, grupi beogradskih, podgoričkih i književnika Republike Srpske saopštio da se "vode pregovori. Zasada je sigurno da su Srbi dobili Žepu, Srebrenicu, Goražde će pričekati, a oko razgraničenja u Sarajevu se ne može sporazumeti, mi tražimo do Skenderije." Ostao je utisak da Karadžić nije učestvovao u ovim pregovorima. Na akademiji tom prilikom i ja sam čitao besedu. "Koliko smisla istorije može stati u jednu macolu?" Do toga vremena EU i Sjedinjene Države nisu bile uskladile ni pregovore, ni metode. (...)

Izbegavanje legalnih metoda i institucija, kao i odredaba međunarodnog prava, pogoršalo se u vreme pokušaja da se nađe rešenje za okončanje građanskog rata. Ključni značaj u ovom istraživanju je Stenogram o podjeli Bosne predsednika Tuđmana sa rukovodiocima Hrvata iz Bosne i Hercegovine. U razgovorima koji su održani u Banskim dvorima 13. februara 1994. navodi se da je nastala "jedna nova situacija preuzimanjem inicijative Sjedinjenih Američkih Država sa jednom grupom evropskih zemalja za daljne rješavanje bosansko-hercegovačke krize." Mate Granić se upravo vratio sa evropske turneje i na toj sednici izvestio da "dvadesetak vodećih ministara spoljnih poslova", Sveta Stolica i sâm papa Ivan Pavle Drugi zahtevaju da Hrvati moraju naći zajedničko rešenje sa muslimanima kako bi se stvorio balans prema Srbima. Američki funkcioneri su saopštili Graniću da "Bosna i Hercegovina budu dvije republike, a kanton unutra. Oni žele da bude mekša granica - to je točno. I, da se sada sve svodi o tome kako će se dogovoriti Hrvati i muslimani, a Srbi moraju skupocjeno platiti." Papa je mislio da postoji opasnost od muslimana zbog njihovog fundamentalizma koji bi mogao da preovlada. Predviđalo se da podela sa Srbima bude u smislu da im se dozvoli veće povezivanje sa Srbijom, da dobiju 51 odsto teritorije Bosne i Hercegovine i da se celo Sarajevo prepusti muslimanima. (...)

Konačno razgraničenje, uz okončanje građanskog rata, pripremano je sve vreme 1994. godine. Inicijativu u tome imale su SAD. Već 11. juna 1994. hrvatski ambasador pri UN Miomir Žužul rekao je da je "nacrtana karta podjele Bosne i Hercegovine, nacrtala ju je Kontakt grupa, predložio ju je američki predstavnik." Tuđman je polazio od ubeđenja da su zapadne države pristale na razmeštaj stanovništva, iako to izričito ne pominje. Na sednici 8. januara 1995. on ističe da se hrvatske izbeglice "ne mogu vratiti u srpsko i muslimansko grotlo, nego da se naseljavaju tamo gdje će jačati nacionalni korpus u tim područjima." Odatle odbija da podrži povratak hrvatskih prebeglica u Posavinu jer bi u tom slučaju oko 30.000 srpskih izbeglica bilo vraćeno u Hrvatsku, sve do Zagreba. Na sednici 27. marta 1995. rekao je da je ustanovljen odnos podele teritorija po kome bi Srbima pripalo 49-51 odsto zemljišta. Odustalo se od ideje da se Republici Srpskoj dâ izlaz na more kod Prevlake jer bi onda "Boku Kotorsku mogli koristiti ruski brodovi". Pomišljalo se da muslimani dobiju izlaz na more prokopavanjem Neretve i gradnjom luke u Tasovčićima, pa se odustalo i od toga, na račun pretvaranja Brčkog u distrikt.

Zaključak bi morao biti da je u različitim javnim i tajnim kontaktima u toku 1994, sve do Dejtonskog sporazuma 1995, napuštena obaveza oslonca na međunarodno i etničko pravo pojedinih nacionalnih zajednica, a pobedio je strateški interes zapadnih država - na prvom mestu Amerike - da se na Balkanu stvori bezbedna zona koja neće ponoviti iskustvo Drugog svetskog rata, gde je gerilski rat vezao veliki broj divizija Sila Osovine. Tuđman je u martu 1993, na sastanku sa Alijom Izetbegovićem, saopštio da su američki stratezi procenjivali da bi u slučaju komplikacija sa Rusijom došlo do srpskog gerilskog rata i da američka armija procenjuje da bi za gušenje takvog ustanka bilo potrebno ne 100.000 američkih vojnika, nego celih pola miliona.

Muslimani granatirali sebe Ako bi se poredali datumi ključnih događaja u vreme smene legalnih metoda rešavanja jugoslovenske krize u korist strateških interesa zapadnih sila, zaključak bi bio da je doneta odluka da se vođstvo Republike Srpske prisili da prihvati rešenja koja su bila na videlu u tajnim odlukama još 1994. godine. Navedeno je da su zapadne sile svele srpski prostor na 49 odsto teritorije, da je izgubljena Prevlaka kao izlaz na more i Brčko pretvoreno u distrikt. Ovde je na raspolaganju Hronologija događaja od januara 1990. do decembra 1995, koju je u ime Instituta za međunarodnu politiku i ekonomiju objavio Brane Marković. U vreme kada su kolone srpskih izbeglica bile prisiljene da napuštaju rodna ognjišta i kretale se preko reke Drine, vlada SAD je nastojala da prisili vođstvo Republike Srpske da prihvati rešenja koja su bez njihovog znanja i odobrenja bila doneta, a sastojala su se u tome da je izvršeno etničko razgraničenje etničkim čišćenjem Srba iz cele Hrvatske, sa 51 odsto teritorija Bosne i Hercegovine, da je grad Sarajevo morao biti prepušten muslimanima. Kolona od 150.000 izbeglica iz Hrvatske grabila je prema spasenju na slobodnoj teritoriji Bosne i u Srbiju. Pet dana pre, Američki kongres je odobrio predsednikov zahtev da se skine embargo isporuke oružja bosanskim muslimanima. Predsednik Klinton je to obustavio, uz zahtev da SAD u ovome ne mogu same da deluju. Zaista je usledila akcija NATO snaga. Eksplozijom granate bacača na Markalama u Sarajevu je poginulo 37 ljudi. General Mladić je zatražio da se formira međunarodna komisija da ispita slučaj, što je odbijeno. Umesto toga, oficir Aleksander Ivanko "oficir za javne odnose Ujedinjenih nacija u Sarajevu", saopštio je mišljenje generala Ruperta Smita da je "bez svake sumnje" granata došla sa srpskih pozicija. Pukovnik Andrej Demurenko, zapovednih ruskih trupa UN-a, saopštava nalaz ruskih stručnjaka da bi mogućnost da granata iz bacača pogodi takvo mesto imala samo jedan od miliona verovatnoće.

Samo jedan dan posle su avioni NATO bombardovali srpske pozicije oko Sarajeva, Tuzle, Goražda, Stolica, planine Majevice i Mostara. Istog dana kad je pala granata na Markale, vođstvo Republike Srpske se složilo da jedinstvena delegacija od po tri predstavnika Srba iz Republike Srpske, tri iz Federativne Republike Jugoslavije, uz potpis patrijarha Pavla i episkopa Bulovića, vodi pregovore o uspostavljanju trajnog mira. Na ranijim savetovanjima, uz učešće brojnih najistaknutijih srpskih intelektualaca, takav zahtev je raspravljan i u osnovi prihvatan. Posebno je skup srpskih kulturnih radnika iz svih srpskih oblasti, održan u Bijeljini, bio impresivan. Ipak je sve ostala dekoracija u kojoj srpska strana pokazuje solidarnost s rešenjima na koja nije mogla nimalo uticati, jer je i zahtev da Sarajevo ostane celo u muslimanskoj zoni bio nametnut u tajnim pregovorima više od godinu dana pre nego je predsednik Milošević bio optužen da ga je prodao za bocu viskija.

Muslimanski funkcioner u Vladi Bosne i Hercegovine Muhamed Šaćirbej je krajem 2006. izneo u javnost podatke o događajima oko Srebrenice u kojima je i sâm učestvovao. Naveo je razgovor sa Karlom Biltom da Srebrenica i Žepa neće biti smatrane zaštićenim zonama i da će srpska vojska tamo ući. Na istom mestu navodi da je u avgustu 1995. američka ključna ličnost u ovim tajnim pregovorima, Ričard Holbruk obavljao "trgovinu Goraždem kako bi održao dogovor sa Miloševićem i posle počinjenih zločina u Srebrenici i Žepi". On ističe da je glavna tužiteljica Haškog tribunala Karla del Ponte znala za ulogu zapadnih predstavnika u razgraničenju koje će biti definitivno završeno Dejtonskim sporazumom. Šaćirbej dodaje da "ona i ja znamo da 'oni' nikada neće dozvoliti da započne istraga protiv tih lica iz međunarodne zajednice".

Istoričari neće nikada moći da razmrse klupko podataka obaveštajnih službi koji nagoveštavaju da su američki obaveštajci učestvovali ne samo u izveštavanju o događajima nego i u njihovom kreiranju. Šef policije u Srebrenici pod muslimanskom vlašću preneo je reči Alije Izetbegovića da mu je predsednik Klinton "u aprilu 1993. nudio da četničke snage uđu u Srebrenicu, izvrše pokolj pet hiljada muslimana, i to će biti vojna intervencija". (...)

Ovo, naravno, nisu dokazi kojima bi se mogli opravdati zločini u jugoslovenskom građanskom ratu 1992-1995. koje su počinile zavađene strane. Jeste indikator ipak da se buduća naučna istraživanja ne mogu obavljati ako se bude zaboravila uloga obaveštajnih službi, državnih funkcionera i agentura zapadnih država u pripremanju unutrašnjeg balkanskog terorizma. Ta je uloga daleko dublja i efikasnija nego što se danas sme pretpostaviti i dokazivati. Etničko čišćenje Srba iz Hrvatske praćeno je prethodnim američkim bombardovanjem srpskih strana, a prisustvo američkih ljudi, čak i zvaničnih diplomata na mestima iseljavanja, bilo je više nego belodano. Predsednik Tuđman je u razgovoru sa vođama bosanskih Hrvata 6. novembra 1993. rekao da je preseljavanje hrvatskog stanovništva bolno, ali korisno za budućnost. "To je bolno, osim toga, 200 tisuća Hrvata je već protjerano iz svojih područja, biti će ih vjerovatno još 100 tisuća. Užas za te (ljude) ali povjesno gledano, znači, imati ćemo i tih 100, 200 tisuća Hrvata da učvrste hrvatski teritorij, ovdje od Istre, do Baranje, kada završimo to." Na drugom mestu Tuđman ističe da mu je papa Vojtila u Banskim dvorima rekao da su sva sredstva opravdana ako vode uspostavljanju pravnog poretka.

Zaključak U odnosu istorijskih i strateških osnova današnje Republike Srpske težište je u strateškim temeljima. U istorijskom pogledu, to je ostatak ostataka srpskog etničkog prostora zapadno od Drine, sveden na minimum, koji je i sâm ugrožen zbog stalno novih pretnji da Sjedinjene Države još nisu našle konačnu formulu odnosa sa budućom Rusijom. Od toga će zavisiti stabilnost, krhkost položaja i postojanje Republike Srpske. Treba uzeti u obzir i činjenicu da su strateški interesi SAD vrlo rastegljiv pojam. Pored podloge koja se od Napoleona 1806. nije menjala, postoji i uticaj unutrašnjih lobija koji stvaraju fiktivnu sliku virtuelnih američkih strateških interesa. Oni su plod improvizacije i veštine bivših antisemita među muslimanskim balkanskim vođama. U stanju su da mobilišu podršku 50 muslimanskih članica Ujedinjenih nacija i zapadna sredstva informisanja za stalno nova otvaranja kriza na području bivše Jugoslavije. Američka politika izvan okvira Jenseits von Gut und Böse ne poštuje nikakav postignuti ugovor, bez obzira na to koliko je zla pretrpljeno da se do njega dođe. Osnovna briga zapadnih država je da se ne dozvoli stvaranje muslimanske države u Bosni, ali će sve napore ulagati da iskorišćavaju takve zahteve, koji im kao zapeta puška uvek stoje na raspolaganju da otvaraju rane nestabilnosti srpskog naroda u svetu budućnosti. Drugim rečima, svaka će kriza sa Rusijom u budućnosti izazivati talasanja na Balkanu, od kojih će položaj srpske države, ili država biti sve gori.

Slično kao pred rat 1914, kada su se sve velike sile spremale za rat, nijedna ga nije želela i on je izbio zbog ćorsokaka u kojoj je jedna od sila gubila ako vojnički ne interveniše. Tako je i danas. Svet se nalazi u okolnostima opšteg naoružavanja, rat niko ne želi i svi strahuju da ne dođe do tačke od koje nema povratka. Danas se preko pitanja prava srpskog naroda na demokratsku državu, koja im po tradicionalnom poimanju demokratije i međunarodnog prava pripadaju, vodi bitka između zapadnog sveta, koji predvode Sjedinjene Države, i ostatka. U pitanju je da li će SAD biti središte sveta koje vodi, određuje celi budući razvoj, ili će se roditi jedno novo stanje popuštanja u kome će se stvoriti novi sistem odnosa. Drugim rečima, ponovo se - kao pre 1914. godine - preko srpske kože rešava pitanje hoće li diplomatija biti u stanju da na miran način stvori novi sistem odnosa i podjednake odgovornosti svake velike sile, ili će doći do velikog ratnog pustošenja, koje će čovečanstvo unazaditi više nego svi ratovi od početka sveta do danas. Srpskom narodu su ruke vezane, pa upravo zbog toga ne sme se trčati pred rudu, nego čekati da nam događaji rešavaju stvari budućnosti, više nego mi sami.





Sjećanja Nijaza Durakovića



Računao je s hiljadama mrtvih za srpsku državu


Negdje uoči samog rata rukovodstvo SDP-a je odlučilo da napravi seriju razgovora s tada vladajućim partijama - SDS, HDZ i SDA - te nekim manjim koje se tada nisu puno pitale. Imali smo sastanak u tadašnjem Klubu delegata, danas je to Ambasada SAD-a, i s naše strane bili smo Ivo Komšić, Nikola Stojanović (režiser), Zlatko Lagumdžija i ja. SDS su predstavljali Radovan Karadžić, Milorad Ekmečić, Aleksa Buha i Slavko Leovac. Razgovaralo se o mnogim gorućim stvarima, između ostalog - hoće li biti rata. Milorad Ekmečić je tu došao kao neprikosnoveni ideolog SDS-a i kao najumniji i najkvalificiraniji za čitav taj nacionalistički program koji je već bio veoma dobro profiliran. Kao akademik ovjenčan slavom jednog vrsnog historičara, prvo je u jednoj replici Ivi Komšiću rekao da su Hrvati "dokazano genocidan narod" i bio je vrlo ljut zbog nekih poteza koje je tada vukao Tuđman. Onda sam ja upao u polemiku i rekao mu da je sramno od jednog profesora da tako stvari generalizira, da ne može na osnovu Jasenovca na taj način govoriti i tu smo se debelo posvađali. Govorim po sjećanju, ali otprilike je rekao da mi ne znamo baš dobro povijest, odnosno istoriju, kako on kaže, i da je on mnogo toga naučio od Francuza, da se država ne može stvarati tako kako neko misli, ona se stvara samo ognjem i mačem, da su i Francuzi tako uradili, ne samo u vrijeme Napoleona, a da i Srbi to trebaju znati. A što će u tom ognju i maču stradati, rekao je, pa neka strada dvjesto-trista hiljada ljudi - to nije ništa spram tog povijesnog čina. Dakle, žrtvovati nekoliko stotina hiljada ljudi nije ništa, to je kolateralna šteta za čin stvaranja velikosrpske države.





Iz knjige



Htio je cijelu BiH

Ivo Komšić je u svojoj knjizi Preživljena zemlja: Tko je, kada i gdje dijelio BiH pisao o susretu sa delegacijom SDS-a



10. travanj 1991.
Razgovor sa SDS-om zakazan je u 12 sati u Klubu delegata gdje je njihovo sjedište. Kada smo krenuli (Nijaz Duraković, Nikola Stojanović, Zlatko Lagumdžija, Adil Kulenović i ja) minutu prije dvanaest, Durakovića sam pitao ima li neku određenu koncepciju za razgovor. On je, međutim, bio veoma ležeran, rekao je da će vjerojatno razgovor biti kao što su bili i ostali razgovori s drugim strankama i da od njih trebamo tražiti mišljenje o našoj Povelji koju smo objelodanili. Ja sam ga usput upozorio da bi razgovor mogao imati veću težinu od obične razmjene mišljenja i da Karadžić neće biti u stanju da sam vodi razgovor s nama. Rekao sam da imam intuiciju da će on pozvati na razgovor i članove svog savjeta. Na sve to Duraković nije reagirao i rekao je da pretjerujem.

Kada smo, međutim, kročili u dvorište Kluba delegata s glavne ceste, vidjeli smo da pred ulazom u Klub, ispred ulaznih stepenica stoje: Karadžić (u sredini), dr. Slavko Leovac (s lijeve njegove strane) i dr. Aleksa Buha (s desne strane). Durakovića sam pogledao i ništa nisam kazao. Ljubazno smo se pozdravili, a onda se popeli u dvoranu na prvom katu Kluba (koju je SDS odavno zaposjeo). Gospoda iz SDS-a rekla su nam da će se njihovoj strani još priključiti i prof. dr. Milorad Ekmečić, ali će malo zakasniti (što se nakon desetak minuta i dogodilo).

Iako sam imao predosjećaj da će SDS "nastupiti" u svom najjačem sastavu, ipak nisam očekivao ovakvu ekipu, pogotovo što svi osim Karadžića ne nastupaju otvoreno kao pripadnici te stranke. Drugo čime sam bio iznenađen, jest ozbiljnost koju su dali ovom razgovoru: do jučer je Karadžić bagatelizirao opoziciju, smatrao nas je neravnopravnim sugovornikom s beznačajnim političkim utjecajem i veoma se samouvjereno pozivao na "svoj narod" i njegovu političku volju. Također, bilo je primjetno da gospoda iz SDS-a, a usput i moje kolege s fakulteta, nisu baš posebno dobre volje, jer su njihova lica bila u grču, a pogledi su nekako prolazili mimo nas. Atmosfera nije bila opuštena.

Karadžić je kao domaćin dao uvodnu riječ Durakoviću, koji je, istini za volju, bio impresioniran prisutnima više nego što je bilo dopušteno. Imao sam dojam da se osjeća kao student koji je sjeo pred profesore polagati ispit, a ne pred stranačke prvake jedne nacionalne stranke koja svojom djelatnošću razara i Jugoslaviju i BiH. Govor mu je bio nesistematičan, tražio je od njih da kažu svoje mišljenje o našoj povelji i pokušao ih pridobiti minimizirajući i značaj i sadržaj Povelje. Čak je rekao da je Povelja otvoren tekst i da se na njemu može još raditi i neke stavove mijenjati.

Naravno da sam se osjećao veoma nelagodno i čekao priliku da dođem do riječi kako bih naše stavove iz Povelje još više učvrstio, a ne olabavio.

Poslije Durakovića, govorili su Karadžić, Leovac i Ekmečić, a ja sam se uključio poslije Ekmečića. Nakon što su iznijeli tezu da je pozicija neutralnosti BiH za njih neprihvatljiva i da BiH stavlja u inferioran položaj (neutralnost je bila jedna od teza u Povelji), ja sam svoje izlaganje počeo objašnjavajući tu poziciju. Rekao sam otprilike to da smo mi u svom opredjeljenju čvrsti i da je ta pozicija iznuđena. Iznio sam im našu procjenu cijele situacije koja se približava građanskom ratu u kojem jedino BiH neće znati što činiti i na koji neće imati odgovor. Čak sam rekao i to da nam je potpuno jasno da su Milošević i Tuđman spremni na rat, da su mobilizacijsku sposobnost i gotovost svojih republičkih armija provjerili i da se BiH od toga mora zaštititi. Zato ona mora imati usvojen dokument, koji će svojom automatskom primjenom u neželjenim situacijama zaštititi građane BiH od otvorenih sukoba.

Poslije toga, razgovor je tekao dosta spontano, a ono što mi je naročito smetalo jest često Durakovićevo upadanje u riječ drugima i njegovo nastojanje da se pred sugovornicima opravdava kao da je za nešto kriv. Time nas je sve doveo u podređen položaj.

To su oni iskoristili. Prvo nas je Ekmečić optužio da smo treća muslimanska stranka, a Leovac za nedosljednost i stalno primicanje sad jednim, sad drugim stavovima, koji su suprotstavljeni.

Ekmečić je otišao još dalje: on je valjda procijenio da bi mogao nametnuti tezu da je hrvatski nacionalizam jedino opasan u Jugoslaviji i da on razara Jugoslaviju, da Jugoslavija može opstati kao krnja Jugoslavija bez Slovenije i Hrvatske bez "srpskih krajeva", da federativna Jugoslavija kao savezna država jedino može biti jamac postojanja BiH te da naša stranka ima u budućnosti veliku šansu ukoliko bi prihvatila te njegove stavove i javno se za njih zalagala. Duraković je, istina, reagirao prvi rekavši da su za nas svi nacionalizmi podjednako opasni i da niti jedan ne možemo podržati. Ekmečić je pokušao objasniti kako ostali nacionalizmi u Jugoslaviji nisu bili usmjereni protiv Jugoslavije, već samo hrvatski, kako je on povezan s Vatikanom i njegovom politikom u svijetu, kako su Hrvati sve vrijeme radili protiv države te ih zbog toga treba isključiti iz nje i kako je sada prilika za to. Rekao je kako će nova krnja Jugoslavija biti lijepa država jer će u njoj biti srpski krajevi iz Hrvatske, cijela BiH, Crna Gora, Makedonija i Srbija.

Već sam poskakivao na stolici čekajući da on završi i da uzmem riječ. Želio sam skočiti preko stola i uhvatiti ga za vrat od bijesa. Duraković je to osjetio. Budući da sam sjedio do njega, neprimjetno ispod stola uhvatio me za nogu i počeo stiskati dajući mi do znanja da se strpim.

Ne čekajući da završi, Duraković je upao s pitanjem koje je zapravo bilo ljutita konstatacija: znate li, Vi, profesore, da to što govorite vodi direktno u rat.

Ekmečić se uopće nije smeo. Potpuno mirno, bez ijedne grimase na licu, čak spuštajući ton, odgovorio je: da, znam da je to rat; zar mislite da se ijedna država na svijetu napravila bez rata i mača, neće ni ova; za takvu državu vrijedi ratovati.

A znate li, Vi, profesore, da će u tom ratu biti na hiljade mrtvih, rekao je Duraković, već primjetno uzbuđen i ljut. Znam i to, nastavio je u istom tonu Ekmečić i dodao: što je hiljade mrtvih za jednu državu, to je sitnica.

Duraković je i dalje stezao moju nogu. Bio sam bijesan. Od uzbuđenja sam jedva dolazio do zraka. Uzeo sam riječ teško se svlađujući.

Rekao sam da nije problem Jugoslavija kao takva, već njezine funkcije, te sam ponovio koje ona funkcije treba imati po našem mišljenju. Nisam propustio priliku reći da naša stranka ne pristaje niti na Jugoslaviju kakva je bila, niti na onu kakva je sada, već da želi Jugoslaviju koja će za sve biti ista i na koju će republike prenijeti dio svog suvereniteta. Rekao sam da mi ne možemo pristati na Jugoslaviju u kojoj je BiH u inferiornom položaju, u kojoj republike mogu upadati u platni sistem kad im god to zatreba, itd. Također sam rekao da nije jasan stav o "krnjoj Jugoslaviji", jer se ne zna točno na koje se "srpske krajeve" misli. Dodao sam da Jugoslavija nije moguća bez Slovenije, Hrvatske i BiH. Kao stranka, naravno stojimo na stajalištu cjelovite Jugoslavije i rekao sam da za nas Jugoslavija više neće postojati kad se iz nje izdvoji bilo koji njezin dio.

Rekao sam još dosta toga, i to u prilično ljutitom obliku. Ne sjećam se svih detalja, znam samo da sam izjednačio nacionalizam i unitarizam, da su to, u stvari, iste pozicije i da podjednako razaraju Jugoslaviju.

Iako je cijeli razgovor ostavio na mene dosta mučan dojam, ipak je iz njega probijalo jedno uvjerenje: SDS i cijela srpska politika u Jugoslaviji počivaju na blefu. Oni blefiraju s velikom snagom i podrškom, naročito u Kninskoj krajini, a, zapravo, oni su te Srbe žrtvovali da bi pokušali spriječiti preuređenje Jugoslavije. Jasno je da je njihovo zalaganje za Jugoslaviju samo providan način da se stvori velika Srbija.

Možda smo im mi djelovali naivno, ali oni su djelovali još naivnije u svom nastojanju da nas privole za svoje velikonacionalističke stavove u tobožnjoj našoj velikoj šansi da odnesemo prevagu u jugoslavenskim suprotnostima, svrstavajući se uz blok koji je jugoslavenski. Po njihovim riječima, ne bismo smjeli ohrabrivati svojim stavovima separatističke snage u Jugoslaviji, kao da njihov unitarizam nije najveći separatizam.






Božidar Jakšić o Miloradu Ekmečiću



Nažalost, odabrao je nacionalizam



On je bio veoma sposoban istoričar, ali je, nažalost, odabrao nacionalističko stanovište. Bio je moj profesor u Sarajevu. Napisao je veoma važne knjige o ovoj kulturi, njegov profesionalni rad je izvanredan, a 1980-ih je bio pod pritiskom jer ga je Tito kritikovao. Veoma me je iznenadilo i rastužilo to što se opredelio za nacionalističku stranu. Ali celu njegovu porodicu ubile su ustaške snage u Hercegovini, pa to možda objašnjava njegov izbor. U kratkom periodu pre nego što je rat počeo Izetbegović je uhapsio Milorada Ekmečića i izložio ga fizičkom mučenju. Učestvovao je u osnivanju SDS-a, na takozvanom Kongresu srpskih intelektualaca iz Bosne (1991. ili najkasnije '92.), na koji sam i ja pozvan, ali sam se zahvalio na pozivu.

(Iz knjige Anatomija mržnje: putovanje u Bosnu i Srbiju, danskog dvojca Jens-Martin Eriksen i Frederik Stjernfelt)

[nokia6170]

Ma stvari se mogu skroz drugacije sagledati nego sto to doticni gospodin pokusava da predstavi. On glorificira toliko Rusiju kao zastitnika srpskih interesa, sto kad se malo detaljnije analizira i nije tako.

Evo par banalnih primjera Rusije kao zastitnika Republike Srpske.

Poredjenje RS sa Kosovom recimo.

RS je u toku rata bila samoproglasena drzava sa svim ingerenencijama drzave, i jedino sto joj je falilo je medjunarodno priznanje koje nije imala, ali ga je imala Republika Bosna i Hercegovina.

Kosovo, takodje, nema medjunarodno priznanje, ali ga ima Repblika Srobija. Kosovo je nagovjestilo da, ukoliko ne dodje do medjunarodnog regulisanja statusa Kosova i davanja samostalnosti i priznanja, ce kosovska vlada sama izglasati nezavisnost i proglasiti Republiku Kosovo. Taj scenario je vidjen u ratu u Bosni i Herecgovini sa Republikom Srpskom gdje su oni proglasili drzavu, ali niko nije poletio da je prizna, pa cak ni sama Rusija. Medjutim, samoproglaseno Kosovo ce vrlo rado priznati prva Amerika. I sad ispade da je Amerika prirodniji saveznik Kosovarima nego Rusija Srbima u Republici Srpskoj.

Nadalje, vrlo je interesantno naglasiti da je i sama Rusija bila ta koja nije stavila veto na odluku kojom se Bosni i Hercegovini dao medjunarodni subjektivitet.

Logickim posmatranjem stvari i poteza koje je vukla Rusija zadnjih 20 godina, dalo bi se prije zakljuciti da je Rusija upravo ta koja se svojom neaktivnoscu i presutnoscu stavila na stranu Bosne i Hercegovine, a ne Republike Srpske prvenstveno.

Dva pitanja za pomenutog gospodina koji spas i egzistenciju Republike Srpske vidi u Rusiji, kao velikog prijatelja srpskog naroda.

1. Zasto Rusija nije stavila veto kod priznavanja Republike Bosne i Hercegovine kao medjunarodno priznate drzave?

2. Zasto Rusija nije samostalno priznala Republiku Srpsku kao sto to Amerika planira uraditi sa Kosovom, mimo pravila medjunarodnog prava?

Takodje, jos jedna vrlo bitna stvar....Rusija je bila jedan od svjedoka potpisnika Dejtonskog sporazuma 1995. godine, sporazuma koji je zabetonirao postojanje Bosne i Hercegovine kao drzave.

Dejtonski sporazum je kao takav dao mogucnost mijenjanja unutrasnjeg uredjenja drzave Bosne i Hercegovine, prema tome i mogucnost ukidanja Republike Srpske, a da na drugoj strani nije dao mogucnost ukidanja Bosne i Hercegovine i mijenjanja njenih medjunarodno priznatih granica. Naravno, Rusija je dala saglasnost i za sve ovo.

[nezeljeni nadimak]

Mene samo zanima kako nema nikakve optuznice protiv ovog, ali i protiv drugih ratnih zlocinaca iz prvenstveno iz SANU, a onda i drugih ideologa i poticatelja genocida i zlocina, ukljucujuci i novinare koji su nista manje od direktnih koljaca ogrezli u krvi? Svo vrijeme odgovaraju samo izvrsitelji, a nalogodavci i inspiratori kakav je ratni zlocinac Ekmecic i dalje se slobodno secu. Karadzic nije nista veci zlocinac od njega, Dobrice Cosica i slicnih, vec samo njihov istureni igrac. Ali neka, zato Ilija Jurisic truhne u zatvoru, a gradjani BiH imaju stalni pritisak i strah da ce im dobro poznata cetnicka kuhinja upakovati neke imaginarne optuznice.



Takodje mi je ovaj dio zanimljiv za diskusiju

U Bosni i Hercegovini je Evropska unija pokušavala da reši državnu krizu pregovorima o rešenju statusa Republike Srpske. U Evropskom parlamentu kandidat Berluskonijeve stranke zatražio je inicijativu Svete Stolice da se pokrenu ovi pregovori. Podržali su ga francuski delegati. Vlada Republike Srpske je najpre o ovome vodila tajne razgovore sa predstavnicima Svete Stolice, preko Instituto internazionale per gli studi politici ed economici per la cooperazione e lo sviluppo (ISPECO). Bila je poslata jedna delegacija vlade pod vođstvom ministra za informacije Miroslava Toholja, koja je od 12. do 17. jula 1995. pregovarala i, po zadatku, učinila da ovi pregovori postanu javni. Iz Evropskog parlamenta došla su dva poslanika. Prema Platformi za razgovore, koja je tom prilikom poslužila kao osnov pregovora, Republika Srpska je u Bosni i Hercegovini dobijala status kao države u Evropskoj uniji. Srbi su dobijali nezavisnu državu, sa pravom ujedinjenja sa Srbijom i Crnom Gorom, u statusu "najmanje konfederalnom". (Okvir je dolazio od Oven-Stoltenbergovog plana.) Severna granica Republike Srpske je reka Sava, sa najužim prostorom Brčkog od deset kilometara, radi slobodnog vazdušnog saobraćaja. Građani su imali pravo dvojnog državljanstva sa Srbijom i Crnom Gorom. Južna granica je bila izlaz na more na Prevlaci, Sarajevo bi se podelilo po reci Miljacki. Pregovaralo se o zgradi koja će Republici Srpskoj u Rimu biti iznajmljena za diplomatsko i privredno predstavništvo.

Bosna i Hercegovina je bila deljena između triju etničkih zajednica, po ključu 56 odsto Srbi, 30 odsto muslimani i 14 odsto Hrvati. Ovi su pregovori postali javni pošto je namerno udešeno da list L'Epoca objavi sve pojedinosti i fotografije sa prvog susreta. Nakon ovih susreta u Rimu, razgovori su nastavljeni na Palama sa posebnim izaslanikom Vatikana. Sada je teško ustanoviti kako su ovi pregovori obustavljeni, ali je očigledno posredi bila činjenica da su Sjedinjene Države nametnule jednu drugu proceduru i potpuno druge rezultate.

To je vreme kada su i sa američkom stranom vođeni tajni pregovori o konačnom rešavanju jugoslovenske krize. Postoji svedočanstvo o tome da je predsednik Karadžić, prilikom otvaranja obnovljenog spomenika Ivi Andriću u Višegradu, 12. marta 1995, grupi beogradskih, podgoričkih i književnika Republike Srpske saopštio da se "vode pregovori. Zasada je sigurno da su Srbi dobili Žepu, Srebrenicu, Goražde će pričekati, a oko razgraničenja u Sarajevu se ne može sporazumeti, mi tražimo do Skenderije." Ostao je utisak da Karadžić nije učestvovao u ovim pregovorima. Na akademiji tom prilikom i ja sam čitao besedu. "Koliko smisla istorije može stati u jednu macolu?" Do toga vremena EU i Sjedinjene Države nisu bile uskladile ni pregovore, ni metode. (...)

[Liska]

Ima ovdje mnogo zanimljivih stvari a covjek je izlozio koncepciju srpske politike za narednih 50 godina. Kao sto je za opstanak Jugoslavije najbitniji bio sporazum ili nesporazum Srba i Hrvata, za opstanak BiH je najbitniji sporazum Srba i Bosnjaka.

[nezeljeni nadimak]

Tesko Srbima, ali i svima koji imaju bilo kakve veze s njima, kad im i dalje politiku kroji ratni zlocinci kakav je Ekmecic. Svi smo vec vidjeli kuda to vodi.

I @Liska, ne bi se slozio da je u pitanju covjek, cak ni zivotinja. Zlo koje se ne moze ni imenovati.

[osa]

srbi samo trebaju vidjeti kud je politika sanu odvela srpski narod u hrvatskoj i sve će im biti jasno. može li netko zamisliti situaciju da: 1990 srbi prizaju rezultate izbora u hrvatskoj, dobijaju autonimiju po svim svjetskim kriterijima, ne dolazi do rata, u hrvatskoj na vlast ne dolazi hrpa budala, kvazi biznismena i generala, !996-97 hrvatska u eu.

[trlica]

Ma stvari se mogu skroz drugacije sagledati nego sto to doticni gospodin pokusava da predstavi. On glorificira toliko Rusiju kao zastitnika srpskih interesa, sto kad se malo detaljnije analizira i nije tako.

Evo par banalnih primjera Rusije kao zastitnika Republike Srpske.

Poredjenje RS sa Kosovom recimo.

RS je u toku rata bila samoproglasena drzava sa svim ingerenencijama drzave, i jedino sto joj je falilo je medjunarodno priznanje koje nije imala, ali ga je imala Republika Bosna i Hercegovina.

Kosovo, takodje, nema medjunarodno priznanje, ali ga ima Repblika Srobija. Kosovo je nagovjestilo da, ukoliko ne dodje do medjunarodnog regulisanja statusa Kosova i davanja samostalnosti i priznanja, ce kosovska vlada sama izglasati nezavisnost i proglasiti Republiku Kosovo. Taj scenario je vidjen u ratu u Bosni i Herecgovini sa Republikom Srpskom gdje su oni proglasili drzavu, ali niko nije poletio da je prizna, pa cak ni sama Rusija. Medjutim, samoproglaseno Kosovo ce vrlo rado priznati prva Amerika. I sad ispade da je Amerika prirodniji saveznik Kosovarima nego Rusija Srbima u Republici Srpskoj.

Nadalje, vrlo je interesantno naglasiti da je i sama Rusija bila ta koja nije stavila veto na odluku kojom se Bosni i Hercegovini dao medjunarodni subjektivitet.

Logickim posmatranjem stvari i poteza koje je vukla Rusija zadnjih 20 godina, dalo bi se prije zakljuciti da je Rusija upravo ta koja se svojom neaktivnoscu i presutnoscu stavila na stranu Bosne i Hercegovine, a ne Republike Srpske prvenstveno.

Dva pitanja za pomenutog gospodina koji spas i egzistenciju Republike Srpske vidi u Rusiji, kao velikog prijatelja srpskog naroda.

1. Zasto Rusija nije stavila veto kod priznavanja Republike Bosne i Hercegovine kao medjunarodno priznate drzave?

2. Zasto Rusija nije samostalno priznala Republiku Srpsku kao sto to Amerika planira uraditi sa Kosovom, mimo pravila medjunarodnog prava?

Takodje, jos jedna vrlo bitna stvar....Rusija je bila jedan od svjedoka potpisnika Dejtonskog sporazuma 1995. godine, sporazuma koji je zabetonirao postojanje Bosne i Hercegovine kao drzave.

Dejtonski sporazum je kao takav dao mogucnost mijenjanja unutrasnjeg uredjenja drzave Bosne i Hercegovine, prema tome i mogucnost ukidanja Republike Srpske, a da na drugoj strani nije dao mogucnost ukidanja Bosne i Hercegovine i mijenjanja njenih medjunarodno priznatih granica. Naravno, Rusija je dala saglasnost i za sve ovo.

ogromna je razlika izmedju Putina i pijanog Jeljcina.

[kub lajkan]

U kratkom periodu pre nego što je rat počeo Izetbegović je uhapsio Milorada Ekmečića i izložio ga fizičkom mučenju.

Ima li gdje detaljnije o ovom?

[kub lajkan]

U kratkom periodu pre nego što je rat počeo Izetbegović je uhapsio Milorada Ekmečića i izložio ga fizičkom mučenju.

Ima li igdje detaljnije o ovom?