MALI ŠENGEN – VELIKI BELAJ
Piše: Mustafa DRNIŠLIĆ
No, pošto kako kažu da “nevolja nikada ne dolazi sama”, tako ni realizacija da od evropskog puta Bosne i Hercegovine nema ništa nije najgora vijest. Baš u skladu čitave ideje vraćanja točka unazad i svođenja prostora zapadnog Balkana na predvorje “istinske” Evrope, pojavila se ideja tzv. “mini Šengena”. Ova ideja dolazi na tragu ranijeg ovogodišnjeg objavljivanja “Francuske strategije za Zapadni Balkan”, a u kojoj se, između ostaloga, predviđa i da će u oblasti ekonomije Francuska razvojna agencija podržavati i ohrabrivati “regionalnu integraciju zemalja Zapadnog Balkana”, a u cilju “podrške razvoju i stabilizaciji”.
Naravno, ubrzo nakon Macronovog hladnog tuša za Albaniju i Makedoniju, projekt “mini Šengena” aktiviran je i, koliko se može vidjeti, ima podršku onih koji su istovremeno neraspoloženi spram proširenja EU. A o čemu se zaista radi, najbolje pokazuje oduševljenje koji je ovaj projekt izazvao u dvije “zapadnobalkanske” prijestolnice, Beogradu i Tirani, a što je jasno demonstrirano na sastanku lidera Zapadnog Balkana u Ohridu.
Ova navodna inicijativa “Srbije, Albanije i Sjeverne Makedonije” o “regionalnoj integraciji” ove tri države zajedno s Crnom Gorom, Kosovom i Bosnom i Hercegovinom najprije liči na partnerstvo dva vuka i tri ovce jer se u suštini radi o stavljanju prostora Zapadnog Balkana pod utjecaj samo dvije lokalne adrese. Naravno, i Beogradu i Tirani, koji imaju velike “konstitutivne dijaspore” u svakoj od ostalih država, te su stoga i prijestolnice Srba i Albanaca, u interesu je da dođe do brisanja bilo kakvih granica između matice i “djece u rasijanju”.
Beograd bi time ostvario ono što nije uspio oružanom agresijom, ujedinio Srbe Srbije, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, pa čak i Makedonije, plus poništio efekte samostalnosti Kosova. Tirana bi se, s druge strane, bez velikog truda i bilo kakvog rizika nametnula kao jedina adresa za albansku populaciju Zapadne Makedonije, Crne Gore i Kosova. Sve ostalo bilo bi pitanje protoka dovoljno vremena i povoljnih geopolitičkih okolnosti te prije ili kasnije bi i de facto i de jure dobili dvije nove države, Veliku Srbiju i Veliku Albaniju. Potpuni bi gubitnici, naravno, bili Bosna i Hercegovina, Sjeverna Makedonija i Crna Gora, te autohtona lokalna politička elita u Prištini. Šta bi to tek značilo za Bošnjake, Makedonce i Crnogorce kao narode, strašno je i pomisliti.
Ipak, nije teško shvatiti zašto ovakvu ideju podržavaju i sljedbenici degolističkog miterrandizma poput Macrona, ali i američki zvaničnici poput Matthewa Palmera. U međunarodnim odnosima, posebno u kontekstu odnosa velikih prema malim, uvijek se radi o baratanju s mjerljivim i konkretnim kategorijama. Srbi i Albanci dva su najveća naroda Zapadnog Balkana i zadovoljavanje njihovih partikularnih apetita, koje bi uz to donijelo i konačno rješavanje njihovih međusobnih historijskih sukoba, bilo bi izuzetno poželjno.
Bili bi smanjeni efekti Zapadu mrske “balkanizacije”, a od njih bi se i stvorili trajni prijatelji i saveznici te bi se vjerovatno trajno udaljili od Rusije. Bošnjaci, Makedonci i Crnogorci mali su narodi kojima je zajedničko da ih se osporava ne samo kao državotvorne već čak i kao identitetski zasebne. Kada se na to doda i činjenica da Srbi i Albanci imaju značajan broj sunarodnjaka u ove tri države ili barem njihovim dijelovima, onda se pokazuje ogromna razlika u konkretnoj političkoj težini između “velikih i malih”. Mala riba koristi se kao mamac da bi se upecala veća.
Da takva percepcija nije stvar cinizma i pesimizma, pokazuje i to da su se redovno od “malih” tražili kompromisi na njihovu štetu. Sjetimo se samo sramnih uvjeta referenduma za nezavisnost Crne Gore, pritisaka na Makedoniju da promijeni svoje ime ili dvije decenija stalnog uvjetovanja Bošnjaka da popuste u cilju “deblokiranja evropskog puta” na kojem su sada, vjerovatno trajno, spuštene rampe. No, ko god i koliko god zagovarao ideju “mini Šengena”, ideju koja je dugoročno daleko gora nego bilo kakva “krnja Jugoslavija”, Bošnjaci je trebaju i naprosto moraju odbaciti, i to takvom žestinom i čvrstinom da nikome više ne padne napamet da lobira za nju kod naših predstavnika.
