http://novinar.me/index.php/balkan/item ... losa-ideja
Piše: Milko Grmuša
Odmah da kažem da sam ja uvijek bio od onih koji su žestoko napadali svaku vrstu jugoslovenstva, te da sam često u zamišljenim dijalozima sa kraljem Aleksandrom Karađorđevićem grdio na sav glas njegov i potez tadašnje srpske elite koja je poslije Prvog svjetskog rata, umjesto da zaokruži granice srpske države, ušla u tu tako nepotrebnu, glupu i skupocjenu avanturu stvaranja jugoslovenske države, i to sa onima koji su Srbima “zahvalili” . Uopšte, jugoslovenstvo sam uvijek posmatrao kao vještačku tvorevinu, koja je Srbima donijela samo veliko zlo, ratove, žrtve, sukobe sa mnogima i podjele unutar samog srpskog nacionalnog korpusa.
Ni danas nisam jugonostalgičar. Po prirodi sam takav da tražim pragmatična rješenja, dok se grozim utopija. A jugoslovenstvo vidim upravo kao veliku utopiju. Međutim, budući da me je život odveo na put kakav je odveo, često računam. A računice, posebno ukoliko su realne, često znaju da čovjeku ukažu na neke potpuno nove momente.
stock-photo-old-cash-kingdom-yugoslavia-dinara-1369047
Jugoslavija, kad je formirana, predstavljala je državu koja je bila tačno deset puta teritorijalno veća od dotadašnje Kraljevine Srbije (Srbija se prije Prvog svjetskog rata prostirala na 24.000 kvadratnih kilometara, dok je poslijeratna Kraljevina SHS/Jugoslavija imala površinu od 248.000 kvadratnih kilometara). Kraljevina SHS imala je dvanaest miliona stanovnika, a Kraljevina Srbija 3 miliona, dakle četiri puta više ljudi. Kraljevina SHS ne samo da je imala izlaz na more (Kraljevina Srbija to nije imala uopšte), već je njena obala bila veoma dugačka i razuđena. Kraljevina SHS, uopšte uzev, imala je odlične geografske, agrokulturne, turističke i mnoge druge potencijale, koje nije imala Kraljevina Srbija, kao niti jedan narod koji je činio Jugoslaviju prije njenog formiranja.
U stvari, kad se emocije stave u drugi plan, a mjesto prepusti razumu i pragmatici, Jugoslavija je svim njenim narodima nudila kudikamo više prednosti no što su ih imali prije stvaranja Jugoslavije. U njoj su svi mogli da napreduju i da ostvare svoje legitimne nacionalne interese. Zapravo, Jugoslavija je bila test razuma za njene narode, koje je civilizovan svijet prije toga posmatrao kao poludivljake, gdje je jedino pitanje bilo kome te likove dati na starateljstvo (Turska, Austro-Ugarska, Rusija). U jednom određenom momentu ti narodi ne samo da su dobili šansu da sami kreiraju svoju sudbinu, nego su dobili šansu i da budu ozbiljan igrač, ne više u okviru Balkana, nego u samoj Evropi. To je, danas se jasno vidi, bila ogromna šansa.
Jugoslavija je u to vrijeme po svojoj veličini, prirodnim resursima, broju stanovnika-mogla da se svrsta u red evropskih zemalja sa velikim potencijalima. Ako uzmemo u obzir da su današnje državice koje su nastale iz Jugoslavije evropski trećeligaši po važnosti, dok ih na svjetskom nivou danas nema ni u ljeljama, postajemo svjesni šta je na evropskom planu tad značila Jugoslavija, iako je tek trebala da počne da se razvija. 1918. godine, sa unutrašnjim tržištem od dvanaest miliona ljudi (danas niti jedna zemlja ex yu, sto godina poslije, nema ni blizu toliko domaće tržište), sa ogromnim prirodnim potencijalima i oreolom ratnog pobjednika, ta zemlja je mogla bez velike mudrosti sto godina kasnije, da ništa spektakularno nije napravila, imati minimalno pedeset miliona ljudi, razvijenu poljoprivredu, turizam, saobraćajnu mrežu, i samo na osnovu toga biti jedna od vodećih zemalja EU. Dakle, ne samo biti u EU (što je danas mnogim ex yu državama samo sanak pusti), nego u toj zajednici naroda i država biti-igrač.
yumap1
Upravo se o tome radilo. Jugoslavija je trebala da bude okvir koji bi njenim narodima i građanima, koji inače ne bi imali šansu da budu ozbiljan faktor, omogućio da to postanu. Osnovna greška kod svih bitnijih političkih faktora u prvoj i drugoj Jugoslaviji bila je u tome što su cijeloj toj materiji prilazili ili emotivno, a tražio se samo sušti razum, ili vođeni kratkoročnim ličnim, partijskim ili trećim interesima. Veoma često se radilo o kombinaciji nekoliko faktora, pri čemu je gorka istina da niko od njih, iako su se često pozivali na “nacionalne interese” nije umio da prepozna zbiljske nacionalne interese svoga naroda. Logika je jasna: da li je danas realizovan bilo čiji suštinski nacionalni interes od ovih naroda, kad ogromna većina ljudi u svim tim nacionalnim zajednicama ima životni standard isto onako loš kao što su imali i njihovi preci (naravno, bez civilizacijskih napredaka). Svi su izgubili, neko više, neko manje. Oni kojima jedna snažna Jugoslavija nije odgovarala pronalazili su načine kako da je slome. I to je najbolje išlo preko unutrašnjih subjekata, koje nije bilo teško ni zavesti, a pogotovo potkupiti, da učine šta su drugi željeli.
Jugoslavija, ponavljam, nikako nije trebala da se gradi na emocijama, nekakvom vajnom “jugoslovenskom” identitetu, priči da smo svi “jedno” itd. Jugoslavija je morala biti racionalna, interesna zajednica, slična Švajcarskoj. Njeni narodi su trebali odgovorne elite, koje bi prepoznale suštinske interese tih naroda, te napravile dogovor koji bi značio realizaciju svih tih interesa na moguć način. U principu, Jugoslavija je trebala i mogla biti okvir koji bi predstavljao jedinstveno, slobodno tržište, sa zajedničkom monetom i carinskom politikom prema drugim zemljama. Nacionalne elite su trebale da nađu modus kako politički ustrojiti tu državu, koja bi, to je jasno, mogla biti samo visoko decentralizovana, bez mogućnosti da bilo ko dominira bilo kim, ali i da bilo ko uslovljava bilo koga. I, na kraju krajeva, niko tu ne bi morao da bude mimo svoje volje. Logično, tu državu bi morale činiti određene jedinice, a koje bi bile formirane po principu okupljanja nacionalnih jezgara svakog od konstitutivnih naroda, pri čemu, što je najvažnije, svaki građanin bi imao sva prava koja pripadaju opštem civilizacijskom opsegu dostignutih ljudskih i građanskih prava, bez obzira gdje se tačno nalazilo njegovo mjesto prebivališta u toj državi.
To je, otprilike, mogao i trebao da bude put. Ali, ponavljam, za takvo nešto su trebale odgovorne i kvalitetne nacionalne elite.A niti jedan narod u Jugoslaviji takve niti je imao, niti ih ima danas. Kad neko ulazi u neki projekat s namjerom i planom kako da ga rasturi i prije no što ga je počeo praviti, od takve rabote nema ništa. Nacionalne elite svih naroda u Jugoslaviji bile su, a i danas su uvjerene da su od globalnog značaja. A tad su se ponašale palanački, kao što to i dan-danas čine. Pod plaštom “borbe za nacionalne interese” one su, što je danas evidentno, praktično devastirale svoje narode. I to je današnje faktičko stanje.
Bilo kako bilo, na greškama treba da se uči. I iz prošlosti treba da se izvlače pouke. Samo budala se dva puta spotakne o isti kamen. A mi se ovde stalno spotičemo o isti. Danas je potpuno iracionalno lamentirati o jugonostalgiji i(li) jugofobiji. Potrebno je izvući pouke i donositi racionalne odluke. I uticati na budućnost, kad je već prošlost protraćena a sadašnjost ovakva kakva je.
http://novinar.me/index.php/balkan/item ... losa-ideja
