wrote:Sadudin Musabegović - Spisak i provokacija
Spisak i provokacija
Ibrahim Spahić, Građanska provokacija, Arca PRESS, Sarajevo, 2009.
U nastojanju da knjigu Ibrahima Spahića Građanska provokacija, koja je netom izašla iz štape, smjestim u neki raf, budući da ona izmiče bilo kakvoj žanrovskoj odrednici, posegao sam za riječju spisak, koju je, kao temu postavio još Vasko Popa, koji je u svojoj prvoj zbirci poezije Kora, štampanoj 1953., uveo ciklus pjesama, koji je naslovio kao Spisak. U Spisku su pjesme, tematski smještene u polje stvari, faune i flore, prirode i kulture: Konj, Svinja, Kokoška, Maslačak, Puzavica, Mahovina, Stolica, čime je Vasko Popa ovoj izlizanoj od praktične upotrebe riječi, koja sadrži u sebi mnoštvo pojmovnih likova, ugrađenih ne samo u svaki postupak klasifikacije i taksinomije, nego i praktičnog saobraćaja i komunikacije, kao što su to, na primjer, spisak stvari, spisak ideja, spisak imena, spisak razloga, spisak loših riječi, spisak nestalih, spisak žrtava genocida, spisak onih koje treba likvidirati, birački spisak, spisak...dao dignitet teme, koja podrazumjeva i fakat i čin, postav i djelovanje. Kao tema, spisak kod Pope nije samo popis jednorodnog, kao što je to, na primjer, spisak ili samo stvari, ili samo biljki, ili samo životinja; on je popis mnogostrukog. U spisku su i biljke i životinje i stvari, produkti prirode i produkti kulture, koji u spisku, na principu selekcije i kombinacije, sklapaju cjelovitu sliku čovijeka i svijeta.
Drugi poticaj da u Spisku kao temi vidim ključ za čitanje Spahićeve knjige, našao sam u informaciji, objavljenoj i u našoj štampi, da je Umberto Eco, kao gostujući kustos pariškog muzeja Luvre, za svoju temu s kojom će, kao kustos, ući u stratifikovani fundus i arhivu muzeja, odabrao temu Spiska, gdje je jednu od svojih planiranih manifestacija posvetio flamanskom slikaru iz šesnestog vijeka Piteru Brueghelu, čije se slike sa seljacima mogu posmatrati kao neka vrsta vizuelnog spiska, dok je druga - performans sa spiskovima iz književnih djela od Homera do Joycea i od Viktora Igoa do samog Eca. Inače, tema spiska nije kod Eca nova; on ju je reklamirao još u svom romanu Ime ruže, gdje je riječima jednog od svojih likova, upravo varirajući temu spiska, ne bez ekstatičkog prizvuka, uzviknuo: „ne postoji nšta divnije od spiska“. U razlici između riječi spisak i teme Spisak, Eco je, dakle, sklon da uoči razliku između pisca i kustosa, ili, drukčije, da poziciju pisca posmatra iz pozicije kustosa koji, slično Straussovom bricoleuru, iz nagomilane hrpe dijelova, fragmenata, komada, ostataka, tragova povijesti, kulture ili prirode, pravi spiskove koji svojim preplitanjem, sudaranjem i komunikacijom konstruiraju obrise jedne cjeline, koja se, shodno dinamičnom postavu spiskova unutar nje, višestrano sklapa. Kao rezultat popisa, markiranja i izdvajanja, Spisak kao tema je, dakle, i dokumenat i inventar, registar i uputa za akciju. Kakvu ulogu riječ spisak, uzdignuta na rang teme, igra u Spahićevoj knjizi Građanska provokacija?
Knjiga Građanska provokacija ne pripada ni literarnoj ni konceptualnoj formi, mada je na poleđini njenih korica najavljen izlazak iz štampe Spahićevog romana Osam što, zajedno sa poezijom koju je već objavio i koju je uveo i u spiskove ove knjige, legitimira, pored političke, i njegovu literarnu vokaciju. Ona nije pisana kao knjiga u kalsičnom smislu te riječi, niti ima u aristotelovskim terminima svoj početak kao uvod ili prolog, ni svoj svršetak, kao epilog ili zaključak, niti, pak, kompozicioni sklop bilo literarnog, bilo konceptualnog tipa. Bez početka, bez završetka, bez dramaturško-strukturalnog sklopa, ona nema ni svog autora u uobičajenom smislu te riječi, iako su u njoj sadržani brojni govori, prglasi, intervjui, manifesti, lične zabilješke, literarni zapisi... izgovoreni ili pisani rukom nikog drugog do samog Ibrahima Spahića. Napokon, ona se ne može podvesti ni pod ime žanrovskih međuvrsta, uobičajen u izdavačkoj djelatnosti - Zbornici, Govori, Članci, Dookumenati, Prilozi, Intervjui, Proglasi, Manifesti, Memoari, Dnevnički zapisi, Političke biografije, Putopisi..., iako svega od toga u njoj ima. Štaviše, i kratki zapis iz lične bilješke iz 1989. godine o rušenju Berlinskog zida, stvaljen na sami početak knjige, koji treba da, kao autobigrafska ispovjest više lika knjige, nego njenog autora, objektivira njegovu političku biogrfiju, uključuje se u spisak svih onih manifestacija koje su se plele oko njega i čiji je on bio sudionik i nosilac.
Nisam mogao dalje a bilo je još ...
Zato sto je jedne predizborne godine provod'o pravog bika kroz Ferhadiju. 
