U navedenom načinu odlučivanja nema kvalifikovane većine, nego je obična građanska natpolovična većina na principu „jedan čovjek−jedan
glas”. Član 35. Zakona o referendumu suprotan je: preambuli Ustava BIH, preambuli Ustava RS, članu prvom Ustava RS i članu 70. Ustava RS, Amandmanu LXXVII šestoj odredbi koja glasi „jednaka prava konstitutivnih naroda u procesu donošenja odluka”. Član 35. Zakona o referendumu suprotan je članu 2. istog Zakona. Član 2. podrazumijeva ustavnu ravnopravnost tri naroda, a član 35. majorizaciju većine, „jedan čovjek−jedan glas“. U Ustavima Bosne i Hercegovine, Republike Srpske i Federacije BiH, nosioci suverenosti su tri etničke nacije i građani. Zakon o referendumu iz 2010. godine u Republici Srpskoj isključio je konstitutivnost etničkih nacija i ustanovio građansku konstitutivnost, čime se stvara presedan koji može imati negativne posljedice po ravnopravnost naroda.
Vladajuća elita u Republici Srpskoj je pravo samoopredjeljenja srpskog naroda izjednačila sa pravom na samoopredejeljenje Republike Srpske, što nije isto. Srpski narod kao etnička nacija, se samoopredjeljuje izjašnjavanjem svih Srba na području Bosne i Hercegovine i to bi bila legitimna volja srpske etničke nacije. Samoopredjeljivanje Republike Srpske kao državnog entiteta nije moguće, Nedovršena država – Politički sistem Bosne i Hercegovine jer su konstitutivni subjekti u ovom entitetu i Srbi i Hrvati i Bošnjaci. Kada se etnička nacija samoopredjeljuje, ona time realizuje svoju suverenost koju ima kao svoje originerno svojstvo. Kada se državni entitet samoopredjeljuje on time realizuje delegirani suverenitet koji je dobio od etničkih nacija i bez saglasne volje tri etničke nacije nema legitimne volje entiteta.
Vladajuća elita u Republici Srpskoj je zanemarila suštinsku razliku suverenosti nacije i suverenosti entiteta i izjednačila je navedene pojmove kroz donošenje Zakona o referendumu februara 2010. godine. Navedeni zakon iznova je otvorio dva najspornija pitanja u Bosni i Hercegovini. Jedno pitanje se odnosi na status Republike Srpske: da li je ona federalna ili konfederalna jedinica? Drugo pitanje je da li su konstitutivne etničke nacije ili entiteti? Politički predstavnici Republike Srpske preferiraju konfederalni status, iako je Dejtonskim sporazumom definisan federalni status entiteta.
Referendum je koncipiran kao kontrolisan proces (Narodna skupština odlučuje da li da prihvati referendumsku odluku) i kao entitetski legitimitet (na referendumu glasaju građani na principu „jedan čovjek−jedan glas“ i nema duple etničke većine). U nastojanju da utemelji pravo entiteta da
može donijeti suverenu odluku na bazi neposrednog izjašnjavanja njegovih građana, Republika Srpska je napravila veliku stratešku grešku, jer je uvela princip građanskog većinskog odlučivanja. Kada se princip građanskog odlučivanja „jedan čovjek−jedan glas“ uvede u ustavnu i političku praksu u jednom entitetu, ovaj princip se automatski legalizuje i u drugom entitetu, u Distriktu Brčko i na nivou cijele Bosne i Hercegovine. Građanskim referendumom na nivou Bosne i Hercegovine Srbi bi mogli da ostanu u manjini, što se već događalo u martu 1992. godine. Ako Srbi u Republici Srpskoj imaju pravo da na referendumu preglasaju Bošnjake i Hrvate koji žive u Republici Srpskoj, isto tako Bošnjaci i Hrvati na nivou cijele Bosne i Hercegovine mogu da preglasaju Srbe. Vlasti Republike Srpske su donošenjem Zakona o referendumu same sebe dovele u dvije krupne protivrječnosti koje mogu imati negativne posljedice po status srpskog naroda. Prva je protivrječnost u činjenici da srpski predstavnici zagovaraju dva suprotna principa kada je riječ o konstituitvnosti etničkih nacija. Na nivou BiH Srbi zagovaraju ravnopravnost tri etničke nacije, bez hegemonije i preglasavanja, a na nivou Republike Srpske zagovaraju građanski većinski princip koji dovodi do hegemonije i preglasavanja. Referendum je oblik neposrednog izjašnjavanja nosilaca suverenosti u državi, gdje su građani nosioci suverenosti referendum je građanski, a gdje su etničke nacije nosioci suverenosti referendum je etnički. U Ustavu Bosne i Hercegovine i Republike Srpske nosioci suverenosti su tri etničke nacije i građani. Svaki legitimni referendum uključuje građansku tronacionalnu većinu. Odredbe Ustava su ovdje nedvosmislene. „Bošnjaci, Hrvati i Srbi, kao konstitutivni narodi (zajedno sa Ostalima), i građani Bosne i Hercegovine ovim odlučuju da Ustav Bosne i Hercegovine glasi...” − preambula Ustava BiH, posljednji dio.
Raspakivanje Dejtonskog sporazuma i vraćanje suštinskih pitanja na početak međunacionalnih pregovora bilo bi štetno po sve narode u Bosni i Hercegovioni posebno, po srpski narod. U bilo kakvoj radikalnoj izmjeni osnove Dejtonskog sporazuma Bošnjaci bi dobili isto ili nešto više nego što sada imaju, Hrvati bi u svakom slučaju dobili više nego što imaju, a Srbi bi dobili manje od onog što sada imaju. Svim etničkim nacijama, posebno Srbima, najviše odgovara da se očuva Dejtonski sporazum u svim elementima i da se kompromisno nadograđuje na osnovi vrijednosti političkog sistema evropskih zemalja i nasleđa Evropske unije.
dr Radomir Nešković
NEDOVRŠENA DRŽAVA
Politički sistem Bosne i Hercegovine
Friedrich‐Ebert‐Stiftung
Samo sebi nanosimo stetu. Nema se tu sta sa ovakvima bolidima diskutovati .