prije 1000god, jer islam i napredak su tesko spojivi.
cuj to , islam i nauka su spojivi, dok krscanstvo i nauka su nespojivi, jer znamo kako su na lomacu naucnike u srednjem vijeku
Najznačajniji muslimanski izumi
Prvi univerzitet, kahva, pa čak i četkica za zube su, na iznenađenje mnogih, samo neki od muslimanskih izuma koji su oblikovali današnji svijet.
Korijene tih temeljnih ideja i objekata, počevši od bicikla pa do muzičke skale, možete pronaći u knjizi "1001 otkriće" koja govori o 1000 godina slavne historijei zaboravljene muslimanske baštine.
"Postoji rupa u našoj nauci. Mi pravimo žablje skokove od renesanse do doba stare Grčke," kaže profesor Salim el-Hassani predsjednik Fondacije za nauku, tehnologiju i civilizaciju i urednik knjige "1001 otkriće".
El-Hassani je izdvojio 10 najvećih muslimanskih izuma:
1.Hirurgija
Oko 1000. godine slavni ljekar el-Zahrawi objavio je objavio ilustrovanu enciklopediju hirurgije na 1500 stranica koja se u Evropi koristila kao medicinski udžbenik narednih 500 godina. On je prvi hirurg koji je izveo carski rez, i prvi je napravio pincetu. Također je zaslužan za unapređenje tehnologije koja se u to vrijeme koristila u liječenju ubodnih rana.
2.Kahva
Dok u modernom dobu zapadnjaci uživaju pijući "du jour", Jemenci su kahvu pili još u 9. stoljeću. U početku su kahvu koristili sufijski tarikati, kako bi ostali budni što duže u svojim vjerskim ritualima. Neki studenti su kahvu zatim prenijeli do Kaira, a odatle se brzo proširila po cijelom carstvu. U 13. vijeku kahvu su je koristili Turci. U Englesku je 1650.god. kahvu donio Turčin Pasqua Rosee koji je otvorio prvu “kuću kahve” (kafeteriju) u ulici Lombard u Londonu. Arapska “qahwa” je postala Turska “kahve”, pa onda Italijanska “caffe” i Engleska “coffee”.
3. Leteća mašina
Hiljadu godina prije braće Wright-i, muslimanski pjesnik, astronom, muzičar i inženjer po imenu Abbas ibn Firnas prva osoba koja je pokušala konstruisati mašinu za letenje. U 9. stoljeću dizajnirao je krilati stroj nalik na kostim ptice, i u Kordobi je par puta pokušao letjeti, kaže el-Hassani. Ali osim par metara leta ništa više nije uspio, osim što je prilikom jednog leta teško povrijedio sebi leđa. Njegovi nacrti su kasnije insirisali Leonarda da Vinčija čiji se izumi smatraju pretečom modernih letjelica.
4. Univerzitet
Godine 859. princeza po imenu Fatima el-Firhi osnovala je prvi univerzitet u marokanskom gradu Fezu. Njena sestra Merjem izgrađuje nekoliko džamija u okolini tog univerzitata i cio kompleks dobija naziv "El-Qarawiyyin" džamije i univerzitet.I dalje u funkciji 1.200 godina kasnije, centar podsjeća ljude da su znanje i školovanje osnova islamske tradicije. El-Hassani se nada da će priča o sestrama princezama inspirisati današnje muslimanke u oblasti nauke.
5. Algebra
Naziv algebra potiče od naziva knjige slavnog perzijskog matematičara el-Khwarizmija koja se zvala Kitab al-Jabr Wa l-Mugabala, što bi u prijevodu značilo Knjiga obrazloženja i uravnoteženja. Algebra je izgrađena na korijenima grčkih i indijskih matematičkih otkrića, a isti matematičar el-Khwarizmi smatra se prvim koji je uveo pojam podizanja broja na potenciju.
6. Optika
"Mnogi od najznačajnijih napredaka na području optike dolazi iz muslimanskog svijeta", kaže el-Hassani. Oko 1000. godine Ibn el-Hajsam dokazao da ljudi vide objekte tako što se svjetlost odbija od te objekte a potom ulazi u oko.Na taj način je pobio ranije Euklidove i Ptolomejeve teorije da samo oko emituje svjetlost. Veliki muslimanski fizičar je, također, otkrio fenomen camere obscure, što objašnjava kako oko vidi sliku okomito zbog povezanosti očnog živca s mozgom.
7. Muzika
Muslimanski muzičari imali su veliki uticaj na Evropu. "Još u vrijeme Karla Velikog evropski muzičari su pokušavali da se natječu sa muzičarima iz Bagdada i Kordobe,"smatra el-Hassani. U Evropi su preko Bliskog istoka stigli i instrumenti Lutnja i Rahaba, koji su preteče današnje violine. El-Hassani kaže da su i muzičke skale porijeklom iz arapskog pisma.
8. Četkica za zube
"Poslanik Muhamed, a.s., je uveo u praksu da muslimani redovno čiste zube sa korijenom drveta miswak još u 6. stoljeću" – isitče el-Hassani. Danas se tvari iz ovog drveta također koriste u izradi paste za zube.
9. Sistem poluga
Mnogi od osnova moderne automatike i mehanike korišteni su prvo u muslimanskom svijetu, uključujući i sistem radilica-klipnjača.
El-Jazari je u 12. stoljeću osmislio tehnologiju koja, pretvaranjem gibanja u linearno rotirajuće gibanje, omogućava da se uz pomoć jedne ručice podižu veliki i teški predmeti sa velikom lakoćom. Ovo revolucionarno otkriće brzo se proširilo širom svijeta, a danas se koristi kako kod bicikala tako i kod motora sa unutrašnjim sagorjevanjem.
10. Bolnice
Bolnice kakve mi danas poznajemo, sa odjeljenjima, potiču iz Egipta iz 9. stoljeća. Prvi takav medicinski centar je bio "Ahmad ibn Tulun bolnica", osnovana u 872. u Kairu. Ova bolnica pružala je usluge svakome ko je bio bolestan, uključujući i siromahe, a ova politika se temeljila na muslimanskoj tradiciji brige za svima onima koji su bolesni. Ovakav sistem se iz Kaira proširio u cijelom muslimanskom svijetu, a kasnije i u cijelom svijetu uopšte.
Kamera sa staklenim sočivima
Antički Grci su imali teoriju po kojoj naše oči emituju zrake kao laser i na taj način nam omogućavaju da vidimo. Prva osoba koja je shvatila da svjetlost ulazi u oko bio je arapski matematičar, astronom i fizičar Ibn al-Haitam u 10. stoljeću. On je izumio prvu kameru sa sočivima od stakla nakon što je primjetio način na koji svjetlo ulazi kroz rupu u prozoru. Što je manja rupa, to je bolja slika, zaključio je on i izumio Cameru Obscuru (na arapskom "qamara" označava tamnu privatnu sobu).
Šah
Jedna vrsta šaha prvo se igrala u Indiji, ali igra kakvom je danas znamo razvijena je u Perziji. Odatle je i raširena na zapad, u Evropu (prvo u Španiji u 10. stoljeću), a onda i na istok, u Japan.
Padobran
Hiljade godina prije braće Wright arapski poeta, astronom, muzičar i inžinjer Abbas ibn Firnas napravio je nekoliko pokušaja u konstruisanju leteće mašine. 852. godine je skočio sa minareta Velike džamije u Kordobi koristeći labavo učvršćen ogrtač pojačan drvenim dodacima. Nadao se da će poletjeti kao ptica, ali nije. Ipak, ogrtač je usporio njegov pad i tako je nastao preteča današnjeg padobrana. Probni letač zaradio je tek nekoliko manjih povreda.
875. godine bilo mu je 70 godina kada je usavršio spravu i skočio sa planine. Odletio je na značajnu visinu i ostao tako oko deset minuta, ali je potom ipak pao jer je izostavio jedan "mali" detalj - naime, njegov izum nije imao nikakav mehanizam za prizemljivanje.
Bagdadski međunarodni aerodrom kao i jedan mjesečev krater nose ime ovog velikog čovjeka.
Šampon
Pranje i kupanje su presudni religijski zahtjevi kod muslimana te su zato još davno izumili odličan recept za sapun, a takvi se koriste i danas. Antički Egipćani imali su izvrstan sapun, a takođe i Rimljani koji su ga više koristili kao pomadu. Ali Arapi su bili ti koji su iskombinovali ulja, sodium hidroksid i razne arome, naprimjer majčinu dušicu. Ono što su Arapi posebno zamjerali križarima je što se nisu prali. Šampon je u Englesku donio biznismen koji je 1759. otvorio banju u Brightonu i zakazao "šamponiranje" kralju Džordžu IV i Wiliamu IV.
Rafiniranje
Destilacija, odnosno razdvajanje tečnosti uslijed razlika u tačkama na kojima ključaju izumljena je oko 800. godine. Otkrio ju je Jabir ibn Hayyan, kao i mnoge druge procese i aparate koji se i danas koriste - fluks, kristalizacija, destilacija, purifikacija, oksidacija, isparivanje i filtracija.
Ibn Hayyan se smatra začetnikom moderne hemije.
Šiljati svodovi
Visoki šiljati svodovi su karakteristični za evropske katedrale u duhu Gotike, ali potiču iz islamske arhitekture. Građevine ovakvog oblika bile su čvršće od onih okruglog oblika koje su preferirali Rimljani i Normani, a takođe su dozvoljavali i visočije, kompleksnije i grandioznije zahvate u gradnji. Rebrasti svodovi, prozori u obliku ruže i tehnike izrade kupola takođe potiču od Arapa. Mnogi evropski dvorci građeni su u stilu arapskih, a arhitekt koji je projektovao zamak Henrija V bio je Arapin.
Hirurgija
Mnogi moderni hirurški instrumenti imaju potpuno isti dizajn kao oni koje je u 10. stoljeću koristio al-Zahrawi. Njegovi skalpeli, pile, pincete, makaze i oko 200 drugih instrumenata primjenjuju su u modernoj hirurgiji. U 13. stoljeću jedan drugi arapski naučnik, Ibn Nafis opisao je način na koji cirkuliše krv i to 300 godina prije nego je William Harvey to otkrio. Arapski doktori otkrili su anestetike kao što je opijum, ali i alkoholne mješavine, te razvili postupke regulisanja očne mrene koji se koriste i danas.
Vjetrenjača
Vjetrenjače su izumljene 634. godine u Perziji gdje su korištene za mljevenje žita i navodnjavanje. U pješčanoj Saudijskoj Arabiji, kad presuše sezonski potoci, jedini izvor energije bio je vjetar koji je odmjereno puhao u jednom smjeru mjesecima. Vjetrenjače su, dakle, otkrivene 500 godina prije nego se prva takva sprava pojavila u Evropi.
Vakcinacija
Ovu tehniku nisu izumili Jenner i Pasteur nego Arapi koji su je preko Turske donijeli u Evropu. Tačnije, donijela ju je supruga engleskog ambasadora koja je 1724. posjetila Istanbul. Djeca u Turskoj bila su vakcinisana protiv boginja bar 50 godina prije nego je zapad to izumio.
Nalivpero
Izumljeno je 953. za egipatskog sultana koji je zahtjevao pero koje neće prskati po njegovom odijelu i rukama. Imalo je rezervoar sa tintom, a na vrhu je tinta ravnomjerno isticala kad bi se okrenulo prema dole, baš kao kod modernih nalivpera.
Numeričko brojanje
Ovaj sistem koji je u upotrebi svuda na svijetu ima vjerovatno indijsko porijeklo, ali su stil brojeva izumili arapski matematičari al-Khwarizmi i al-Kindi oko 825. godine. Algebra je dobila ime po knjizi al-Khwarizmija koja se zvala Al-Jabr wa-al-Muqabilah, a mnogi od njenih dijelova se još uvijek koriste. Rad arapskih matematičara predstavljen je Evropi 300 godina poslije, a to je učinio italijanski matematičar Fibonacci. Algoritmi i veliki dio teorije trigonometrije potiču iz arapskog svijeta.
Supa
Ali ibn Nafi, poznatiji kao Ziryab (Kos), došao je iz Iraka u Kordobu u 9. stoljeću i sa sobom donio koncept pravljenja trodijelnog obroka koji je sadržavao supu nakon koje se jela riba ili meso, a na kraju voće i orasi. Donio je i kristalne čaše koje je prethodno otkrio Abbas ibn Firnas.
Ćilimi
Zahvaljujući arapskim tehnikama tkanja, razvoju hemije, kao i osjećaju za mustru i ukrase, tkanje ćilima bi se moglo nazvati osnovom arapske umjetnosti. Dok ovaj izum nije stigao u Evropu, evropski podovi su bili manje-više ogoljeli. Zato su Evropljani arapske ćilime vrlo brzo prihvatili.
Plaćanje čekovima
Moderni čekovi potiču od arapskih saqq-ova, pismenih zavjeta za plaćanje robe kad ona bude dostavljena. Tako su se izbjegavali problemi nošenja novca preko opasnih teritorija. U 9. stoljeću arapski biznismeni su u Kini unovčavali čekove ispisane u banci u Bagdadu.
Okrugli oblik planete Zemlje
Od 9. stoljeća naovamo arapski naučnici su prihvatili učenje astronoma Ibn Hazma koji je utvrdio da je zemlja okrugla. To je bilo 500 godina prije nego je sam Galileo došao do istog zaključka. Proračuni arapskih naučnika bili su do te mjere precizni da su već u 9. stoljeću izmjerili obim Zemlje tvrdeći da iznosi 40.253,4 km, čime su pogriješili tek nekih 200 km.
Raketa i torpedo
Kinezi su pronašli barut koji su koristili u svojim vatrometima, ali Arapi su shvatili da se od tog prvotnog praha može stvoriti tvar koja će se koristiti u vojne svrhe. Do 15. stoljeća izumili su rakete koje su zvali "samopokrećuće jaje", a torpedo "samohodna kruškolika bomba".
Vrtovi
Srednjovjekovna Evropa imala je kuhinje i vrtove sa biljkama, ali su Arapi bili ti koji su razvili ideju vrtova kao mjesta ljepote i meditacije. Prvi vrtovi za kraljevska uživanja u Evropi su otvoreni u 11. stoljeću u Španiji koja je tad bila pod arapskom vlašću.
Nauka, islam i Istanbul se ujedno spajaju u Historijski muzej nauke i tehnologije u Islamu u Istanbulu. Nalazi se odmah u parku Gülhane pod Topkapijom. U odnosu na zadnje spomenutu, muzej je slabo posjećen, a što generalno oslikava i stanje muslimana današnjice. Nadajući se promjeni u mentalnom sklopu muslimana na onaj koji je težio napretku i koji je svijet u cjelini vodio putem saznanja, te koji je izrodio naučnike poput Ibn el-Haytama, El-Jazarija i drugih, pokazat ćemo vam neke slike izuma i citata iz muzeja. Imajte na umu da je ovo samo jedan mali dio onoga što su naši preci učinili za svijet.
slike iz muzeja u istanbulu
3. Primjerci naučnog instrumenta Astrolaba.
4. Slikovit prikaz naučne aktivnosti i rezultata.
5. O izvoru kompasa.
6. Primjerci kompasa
7. Vojni izumi i sprave:
8. Ibn Sinino poznato djelo iz medicine Al-Qanun.
9. Naučna djela sa slikovitim prikazima.
10. Naučna djela sa slikovitim prikazima.
11. O izračunavanju vrijednosti Pi.
12. Primjer ogromnog doprinosa optici.
ali ne trebas ostalima drzati predavanja,nismo svi takvi
