Letovanje u južnoj Albaniji
http://www.e-novine.com/sr/region/clanak.php?id=18513
Objavljeno: Pet, 31. 10. 2008. 16:44
ĐIROKASTRA, KAMENI GRAD
Slika:
http://www.zgapa.pl/zgapedia/data_pictu ... kastra.jpg
Piše: Bashkim Hisari
U ovom gradu skoro sve je od kamena. Godine 1963. Đirokastra je proglašena Gradom muzeja, a kao redak primer očuvanog grada otomanskog tipa, 2005. upisana je na Uneskovu Listu svetske kulturne baštine. Grad je čuven po kućama sa kulama koje su smeštene na kosim padinama iznad doline, ali i po brojnim putevima i kaldrmisanim sokacima. Ima puno toga da se vidi u ovom po mnogo čemu čudnom gradu. Iznad grada je ulica koja ima misteriozni naziv „sokače ludaka”. Izgleda da su taj naziv dali sami meštani, koji su smatrali ludakom svakoga ko bi pokušao da tom strmom ulicom prepreči do centra grada. Većina kuća datira iz 17. veka , ali najtipičnije i najlepše su one iz 19. veka, čija arhitektura odslikava istoriju regiona u kom je sigurnost uvek bila primarna.
Albanija ulaže velike napore za razvoj turizma, pa su vlasti odvojile značajna sredstva za izgradnju puteva i infrastrukure u turističkim mestima duž obale Jadranskog i Jonskog mora. Ove godine broj turista koji su letovali na albanskom primorju bio je dosta visok. Prema podacima Ministarstva za turizam, kulturu, omladinu i sport, u periodu od januara do juna ove godine, u Albaniju je ušlo 2,2 miliona stranaca i emigranata, među kojima i 182 hiljada Makedonaca i oko 30 hiljada Srba. Više od 80 odsto njih bili su turisti koji su odmor proveli na obalama albanskog primorja. Durrës (Drač), Vlora (Valona), Saranda, Butrint i Đirokastra bile su glavne destinacije stranih turista, od kojih je Albanija zaradila više od milijardu evra. Pored veoma lepe i čiste obale Jadranskog i Jonskog mora, na porast broja stranih turista uticale su niske cene smeštaja i ishrane, olakšice na granici – nepotrebne vize i plaćanje takse, te infrastruktura koja je sve bolja. Tome su doprineli i brojni i značajni kulturno-istorijski spomenici.
Po svojim arhitektonskim i istorijskim vrednostima, Đirokastra (Gjirokastra) je bez sumnje jedan od najlepših i najinteresantnijih gradova Albanije. Smešten na jugu zemlje, oko 220 km južno od Tirane, prostire se između padina planine Đer (Gjerë) i doline reke Drino i ima bogatu okolinu. Njegovo ime se prvi put pominje u 13. veku. Gradom dominira stara tvrđava izgrađena u 13. veku na visokoj steni, jedna od najvećih na Balkanu. Ovaj grad od kamena, kako ga često zovu, osnovali su Venecijanci. To potvrđuje i poznati putopisac Evlija Čelebija, koji je ovaj grad posetio tri puta. Prilikom treće posete 1662. primetio je da se na zidovima kuća vide portreti svetog Marka koji predstavlja simbol Venecije. Zbog toga on zaključuje da su Đirokastru osnivali Venecijanci. Opisujući grad, Čelebija navodi da se grad podiže na sedam bregova oko tvrđave, „kuće su lepe, višespratne i od kamena, svaka ima kulu, krovove sa kamenim pločama, vinograde i dvorište... Grad ima osam mahala sa ukupno 2000 kuća, najpoznatiji su Mala Varoš (Kyçuk Varosh) sa oko 200 kuća, gde je smeštena i Pijaca tvrđave (Pazari i Kalasë), i Velika Varoš (Byjyk Varosh) sa 150 kuća, gde se nalazi i pijaca Memi Bega.” Pored toga, Čelebija navodi da grad ima sedam džamija, tri crkve, tri tekije, osam škola, pet hanova (prenoćišta), jedan hamam, 200 prodavnica itd.
Jedna legenda kaže kad su grad Đirokastra osvojili Turci Osmalije, princeza Arđira skočila je sa visoke kule zajedno sa svojim maloletnim sinom, kako ne bi pali u ruke neprijatelja.
Posle albanskog sticanja nezavisnosti 1912, Đirokastru osvajuju Italijani, a zatim Grci. Nakon godinu dana grad je opet bio pod vlašću Italijana. Nezavisnost od Italijana vraća se tek posle 1944.
Đirokastra je rodni grad komunističkog lidera Albanije Envera Hodže (Enver Hoxha), koji je vladao Albanijom punih 50 godina. Njegov je režim trajao od okončanja Drugog svetskog rata, sve do 90-ih godina, kada su vlast preuzele demokratske snage. Ali, u ovom gradu rođene su mnoge istaknute ličnosti koje su dale značajan doprinos razvoju albanske kulture. Među njima je i poznati pisac Ismail Kadare, koji je nekoliko puta bio među kandidatima za Nobelovu nagradu za književnost. Kadare je svom gradu posvetio jednu od svojih najlepših knjiga, Hronika na kamenu (Kronikë në Gur) 1971. U toj knjizi on ovako opisuje grad Đirokastra: „To je bio čudan grad, koji je izgledao kao da je jedne zimske noći pronikao iznenada u toj dolini, kao neko praistorijsko biće, koji se zalepio velikim mukama na podnožju planine. U tom gradu svašta je bilo staro, kamenito, počev od puteva, izvora pa sve do krovova njenih velikih, vekovima starih kuća, koje su bile pokrivene kamenim pločama sive boje, slične gigantskim škrgama”.
I zaista, u ovom gradu skoro sve je od kamena. Godine 1963. Đirokastra je proglašena Gradom muzeja, a kao redak primer očuvanog grada otomanskog tipa, 2005. upisana je na Uneskovu Listu svetske kulturne baštine. Grad je čuven po kućama sa kulama, koje su smeštene na kosim padinama iznad doline, ali i po brojnim putevima i kaldrmisanim sokacima. Ima puno toga da se vidi u ovom po mnogo čemu čudnom gradu. Iznad grada je ulica koja ima misteriozni naziv „sokače ludaka”. Izgleda da su taj naziv dali sami meštani, koji su smatrali ludakom svakoga ko bi pokušao da tom strmom ulicom prepreči do centra grada. Većina kuća datira iz 17. veka, ali najtipičnije i najlepše su one iz 19. veka, čija arhitektura odslikava istoriju regiona u kom je sigurnost uvek bila primarna. Kuća porodice Zekatovi sa svojim kulama blizancima, sagrađena 1812, jedan je od najboljih primera kuća sa kulama. U untrašnjosti ove kuće dominiraju umetnički duborezi, zidovi sa freskama i odžacima.
Glavni gradski trg nosi ime Trg Čerčiza (Sheshi i Çerçizit). Ispred hotela Čajupi (Çajupi) nalazi se spomenik Çerçiza Topallija, jednog od predvodnika borbe za nezavisnost Albanije.
Đirokastra je grad koji ima sve što je potrebno za jedno interesantno i prijatno turističko putovanje. Regionalni je centar značajnijih kulturnih događaja i ekoturizma koji se oslanja na veliko istorijsko i arheloško bogatstvo grada i čitave doline sa očuvanom prirodnom okolinom.
Region i grad su rodno mesto polifonijskih pesama, čija je umetnička vrednosti stekla međunarodni značaj, priznat i od strane Uneska. Tradicionalni međunarodni folklorni festival i brojni koncerti koji se održavaju tokom turističke sezone daju poseban doprinos kulturnom životu u ovom drevnom gradu.
Turizam u regionu Đirokastre počeo je da se razvija 90-ih godina. Izgrađeno je više hotela i ugostiteljskih objekata, a turisti mogu posetiti staru čaršiju u centru grada, karakteristične stare kuće, Zekatovi, Skendulova, Babametua, Kadereja idruge, zatim Etnografski muzej, tvrđavu u kojoj se nalaze Muzej naoružanja i Galerija umetničkih slika. Kuća komunističkog diktatora Envera Hodže pretvorena je u Etnografski muzej, gde je izložena bogata i izvanredna kolekcija narodnje nošnje, tekstil, razni predmeti izrađeni od drveta i tradicionalni predmeti za domaćinstvo.
U dolini reke Drino nalazi se nekoliko arheoloških nalazišta, među kojima su najpoznatiji Antigonea, udaljena oko 14 kilometara od Đirokastre, arheloški ostaci Hadrianopoli u blizini sela Sofratike i nekoliko paleohrišćanskih crkava.
Antički grad Antigonea osnovao je kralj Piro, jedan od najvećih kraljeva drevnog Epira. On je gradu dao ime svoje žene Antigone, ćerke jednog od generala Aleksandra Velikog. Antigonea obuhvata površinu od 90 hektara, okružena je kamenim zidovima visine 3,5 metara i dužine 4.000 metara.
Nedaleko od Đirokastre nalazi se i grad Saranda, bez sumnje najprivlačiniji turistički grad na albanskom primorju. Ovaj grad smešten je u jednu uvalu na obali Jonskog mora, preko puta grčkog ostrva Krf. Iz Sarande svakodnevno saobraćaju trajekti za Krf i nazad. Nekada je sa tog grčkog ostrva albansko primorje izgledalo pusto, prazno i bez zelenila. Naime, za vreme režima Enver Hodže, zbog straha od okupacije i sabotaže, nije bilo dozvoljeno da ljudi žive u priobalnom području i da grade kuće i turističke objekte. Sada je situacija potpuno drugačija. Saranda sa okolinom je pretvorena u jedno veliko gradilište. Panorama mora, varijacije flore i blaga klima čine ovaj grad veoma privlačnim za turiste. Saranda je poznata i kao grad u koji mnogi parovi dolaze na medeni mesec. U blizini grada nalazio se antički grad Ilira Onchesmos, koji je još u 1. veku pre Hrista služio kao važna luka. Oko 15 kilometara dalje je Butrint (Buthroti), stari epirski grad, koji se pominje još u 4. veku pre n.e. Za vreme Cezara ovaj grad je bio rimska kolonija, a posle toga pod vlašću Vizantije. Na lokalitetu se nalaze dobro očuvan amfiteatar sa 1500 mesta, bazilika, sklupture, brojni natpisi na starogrčkom i latinskom jeziku i druge veoma vredne objekte iz paleohrišćanskog perioda.
-.-PHOTO: Bashkim Hisari-.- Arheološki lokalitet Butrint
Arheološki lokalitet Butrint
PHOTO: Bashkim Hisari
Kada se albanski komunizam raspao 1990, a država skoro potpuno kolabirala, arheološki biser Butrinta ostao je bez ikakve zaštite. Međutim, redovni engleski turisti na obližnjem Krfu, lord Rothschild i lord Sainsbury iz Preston Candovera, formirali su zajedno Fondaciju Butrint, sa ciljem da očuvaju drevni grad i okolinu. I uspeli su da sačuvaju dosta od ovog arheloškog bisera, koji otkriva puno iznenađenja i retku lepotu.
Između Đirokastre i Sarande nalazi se retka prirodna lepota, Syri i kaltert (Plavo oko). Tu je nekoliko izvora čiste hladne vode. Najveći liči na plavo oko i iz njega izvire 88 litara bistre vode u sekundi. Izvor je veoma dubok, ali se na dnu vidi kamenje različitih boja, koji daju izvanredan kolorit kao na najlepšim umetničkim slikama.
Danas grad Đirokastra ima oko 35.000 stanovnika koji žive u dve različite zone: u istorijskoj zoni gornjeg dela grada i u novom delu, koji je izgrađen posle 1970. U ovom gradu i okolini je značajna koncetracija pripadnika grčke manjine u Albaniji. Grci ovde imaju škole na matrenjem jeziku, svoje medije, javni natpisi su i na grčkom, a Grci ravnopravno učestvuju u lokalnim organima vlasti.
U godinama tranzicije od komunizma ka demokratiji, Đirokastra je doživela veliku migraciju stanovništva i nedostatak investicija. Mnogi istorijski objekti u gradu imaju potrebe za hitne investicije. Od kad je ovaj grad 2005. upisan na Uneskovu Listu svetske kulturne baštine, ulažu se značajni napori da se obnovi istorijski deo grada, da oživi lokalna privreda i da se razvija turizam. Međutim, neretko na zidovima ovog kamenog grada pojavljuju se grafiti sa crvenim parolama, preko kojih se vraća fantazam diktature Envera Hodže.
Razvoj demokratskih odnosa i učlanjenje u NATO danas je čvrsto opredeljenje svih Albanaca, ali ipak, kad je reč o razvoju turizma, treba istaći da još uvek ima turističkih zona bez struje i vode, ima sela, poput Lazarata na jugu zemlje, koji ne priznaju vlast, ali i brojne informacije o raznim incidentima, koji su pre svega rezultat krajnjeg siromaštva i bezbrojnih socijalnih problema.
Bez obzira na sve to, Albanija ima izvanredne potencijale za razvoj turizma. Velika područja čine netaknute prirodne lepote, a brojni su i kulturno-istorijski spomenici. Zanimljivi kontrasti tradicionalnog i modernog vidljivi su u svim delovima zemlje. Sve to Albaniju čini istinski privlačnom destinacijom.
* Autor je šef kancelarije Helsinškog odbora za ljudska prava u Prištini
Slika:
http://lh3.ggpht.com/__Fd9ngFW7os/RfRws ... C02717.JPG
