ninja-san wrote:"ako prichamo o modernom dobu, hajmo usporediti shta i kako je to kod osmanlija bilo drugachije, i zashto u tom periodu, odnosno u nekom periodu koji bi se iz valjanih razloga smatrao ekvivalentnim, kao shto ce uraditi svaka iole ozbiljnija istorijska komparacija"
Evo odma cu dati komparaciju: Spanjolska kruna i Cristofor Columbo se bave potragom za novim civilizacijama, i otkrivaju Ameriku, Mikelandjelo potezima majstora oslikava Sikstinsku Kapelu, a u hladovini masline Dante Aligijeri pise "Bozanstvenu komediju". U Italiji je renesansa, povratak covjeku, procvat umjetnosti i kulture u kojem nastaju najznacajnija umjetnicka djela ljudske povijesti. Nekako malo kasnije ili u to vrijeme u Dubrovackoj Republici Marin Drzic pravi predivne kazalisne komade i pise pripovjetke o Dundi Maroju.
Za to vrijeme negdje tamo izmedju Visegrada i Zvornika age i begovi ostre kolac na koji ce nabiti zivo ljudsko bice, a ima majstor koji ima zadatak da to obavi tako da to nesretno bice probijeno kolcem, sto duze zivi.
Isuse dragi, treba li ovdje ikakav komentar
oprosti, ninja-san, ali ja kada sam mislila na komparaciju drzhava u odredjenom dobu, mislila sam na drzhavnu strukturu, privredno uredjenje, kulturno stvaralashtvno, nivo i procenat pismenosti medju stanovnishtvom, itd. a ne na navodjenje pojedinachnih primjera ovog tipa.... jer ovakve stvari su chisto plakativne i ne govore nishta aman posebno niti o jednom drushtvu, osim shto mozhda bolje ostaju u pamcenju i shto ih se lakshe sjecati.... no, dobro, mozhemo i ovako, nema nikakve frke.
dakle, po tachkama:
shpanjolska kruna i krisotofor kolombo su se dali u potragu za novim izvorima prihoda nakon finaliziranja procesa "reconquiste" (jako upitan pojam, ali ne bih sad ulazila u ovo) kroz pad granade, a u sklopu kojeg se odvijalo unishtenje u tome periodu najrazvijenije kulture u evropi - one islamske maursko-shpanske. od rushevine gradjevina, do paljenja knjiga i biblioteka, nasilnog pokrshtavanja i istrebljivanja svega nekatolichkog pa sve do progona muslimana i zhidova koji utochishte potrazhishe ni manje ni vishe nego -- na podruchju osmanskog carstva. ima istorichara koji opravdano argumentuju da su upravo ova deshavanja ustvari bili ideoloshke preteche odnosno uzori genocida nad cijelim popluacijama juzhne amerike koji pochinishe shpanci, te nasilnog pokrshtavanja cijelog kontinenta. bilo je tu i kolaca, i paljenja, i rushenja, i silovanja, i svega onoga shto ide uz genocid.
ideoloshki, politichki i vojni proces ujedinjenja krishcanskih provincija shpanije bio je pracen inkvizicijom, koju su ferdinand i isabella uveli 1478., uz odobrenje tadashnjeg pape, a koja je bila uperena prvenstveno protiv zhidova i maura koji su javno preshli na krishcanstvo (a ovo se sigurno nije odvijalo dobrovoljno), ali su -- navodno -- privatno prakticirali svoju vjeru, a koja je zavrshavala shto smrtnom kaznom, shto konfiskacijom imovine, jer se crkva izmedju ostalog finansirala i imovinom "heretika". shpanska inkvizicija je prestala tek kada je napoleon zauzeo shpaniju, ali je vracanjem ferdinanda VII na tron ponovo uspostavljena.... a josh dobrih 100 do 150 godina podina poslije pochetka renesanse na tom tvom "civiliziranom zapadu" na lomachi je gorio giordano bruno, vodjen je proces galijeju, u francuskoj su istrijebljeni protestanti, a josh krajem 17.og vijeka je ukinut edikt iz nantesa (dugo je vala i bio na snazi) pa se zabranilo se chak i samo postojanje protestanata u francuskoj... i tako dalje, i tako dalje...
malo o gradjevinama:
nekako u istom tom periodu kada su shpanci rushili sve shto je imalo islamski ili zhidovski predznak, a michelanagelo oslikavao sikstinsku kapelu (staviti italiju i shpaniju na isti nivo u ovom dobu je krajnje groteskno, da se blago izrazim), dakle u to doba je koca mimar sinan pasha planirao i gradio velelepne dzhamije po istanbulu, adrianopelu (edirne), i bosni i hercegovini, ukljuchujuci i danas po meni najljepshu istanbulsku dzhamiju koja se sigurno ne treba nimalo stiditi sikstinske kapele -- suleymaniyye, ukljuchujuci i karadjoz-begovu dzamiju u mostaru, ukljuchujuci cupriju na drini u vishegradu... slijedile su generacije arhitekata koji ce nastaviti ono shto ce u 18. vijeku kulminirati u osmanskom baroku... ali ko to vec zna, kada je kod nekih ochito u nechijoj, podobro ispranoj i prochisecnoj kolektivnoj memoriji, jedino kolac ostao kao najupechatljiviji simbol osmanske zaostavshtine u evropi
o literaturi i umjetnosti u osmanskom dobu (ovo pominjem samo zbog dantea) zaista sada ne bih, jer ne bih znala gdje da pochnem, a gdje da stanem.... a stvaralo se na svim mogucim jezicima koji su bili rasprostranjeni u carstvu, pored osmanskog, stvaralo se na "narodnom" turskom, arapskom, perzijskom, grchkom, kaukazijskim jezicima, slavenskim jezicima...
ja opet ponavljam, i nikad se necu umoriti ponavljajuci, da na osmanlijsku drzhavu treba gledati kao na imperijalnu silu, jer to jeste bila, i ako cemo je porediti, onda je trebamo porediti sa ostalim imperijama u onom smislu kako to navedoh na pochetku... dakle, gledati kakav je bio odnos izmedju centra moci i periferija, gledati kako su bili uredjeni privredni odnosi, gledati na razloge politike koju su sprovodili, na ideoloshku pozadinu osvajanja odnosno uredjenja drzhave, na to kakva se politika sporovodila prema manjinama i kada (nisu ni osmanlije tolerrirale svaku vrstu religioznosti, naprotiv, recimo "heretici" iz vlastitih islamskih redova su bili puno vishe proganjani i diskriminirani nego pripadnici ostalih monoteistichkih religija), na pravni sustav i nachin na koji su osmanlije uspostavile i sprovodile propise, koji su se, usput govoreci, zasnivali koliko na sherijatu, toliko i na sekularnom zakoniku (qanun), koji je bio uskladjen sa sherijatom, ali je pochivao na kombinaciji sultanskih zakona i obichajnog prava koje su osmanlije nalazile na mjestima koja su osvajali... ako cemo o istoriji ideja, onda pogledati kako su se iste mijenjale i na osnovu chega, te koliko je bilo medjusobnih uticaja izmedju osmanlija i "evropljana", odnosno u kojem se smislu osmanlije mogu nazvati evropljanima, s obzirom da su im najvazhnije provincije i bile u evropi kao i na to da su ih ostale drzhave samtrale itekako vazhnim faktorom na geopolicithckoj sceni, pa sa njima ulazile u raznorzne alijanse, kao shto to svaka drzhava radi... dakle, samo trezvenim pristupom se mozhe doci do zakljuchaka, sve ostalo je kao shto neko reche, mitomanija.
a ta klasichna eurocentristichka pozicija, koju ti ovdje zastupash, ponavljajuci onaj prilichno dobro poznati narativ o renesansi, prosvjeti, modernizaciji, narativ koji zagovara nekakv navodni kontinuitet tih procesa -- a odavno se zna da ga nije bilo, narativ koji "evropu" postavlja dijametralno nasuprot osmanlija, eh upravo ta pricha je i u samoj evropskoj istoriji davno smjeshtena tamo gdje i pripada - na police evropske mitomanije.
isto kao shto je ta ista istoriografija o balkanu dosta onoga shto mi mislimo da uopceno znamo o osmanlijama i shto navodimo kada prichamo o "turskom jarmu" okarakterisala -- kao nacionalne mitove. puni smo mi takvih primjera, a ta nostalgichna prizivanja osmanskog doba, koja su kod nas uzela zamaha narochito u ovih zadnjih 15ak godina, i na koja se mnogi sa pravom obrushavaju, jesu samo jedan dio te cijele priche.
no, suochavajuci se i sama sa predstavama o osmanskom dobu koje kao da su proizishle iz pera kakvog srpskog ili bugarskog istorichara iz 19.og vijeka, a ne danas (i vidjevshi ustvari koji se udzhbenici koriste na nashem studiju istorije, udzhbenici koji su na nivou istrazhivanja prevazidjenom prije nekih 30ak godina -- pozdrav meni dragim studentima istorije koji mi dadoshe neophodne informacije
), te vidjevshi koliko se josh uvijek te odavno prevazidjene predstave koriste da bi se na bilo koji nachin diskreditiralo sve shto ima islamski predznak, kao i to da se osmanlije posmatraju kao izoliran fenomen drugachiji (i naravno, gori) od svega ostalog -- onda me, iskreno, i ne chudi shto ljudi posezhu za nostalgijom kao odbrambenim mehanizmom.
skladash epove o proshlim bosanskim kraljevima i o velikoj svjetskoj sili bosni.... josh bi me vishe interesovalo kako je zavrshi 
, da nije bilo osmanlija, mi danas ne bi imali legendu Safeta Isovica i njevu pjesmu "Braca Morici".
koliko vidim, napisah upravo suprotno. pa upravo u tome i jeste stvar da su administracija vlasti, poreza i inache uspostavljanje feudalnih odnosa bili zasnovani na pragmatichnim principima, kao shto je bio i cijeli princip mileta. no, to ujedno znachi da su se osmanlije vodile racionalnim realpolitichkim rachunicama toga shta im ide u korist, a shta ne. no, svodjenje osmanske politke na pitanje ideologije, identiteta i nacionalne lojalnosti upravo ove, po meni krucijalne karakteristike osmanske drzhavne logike ostavlja po strani. 
