Broj 1 wrote:Nesto kontam, najbolje rjesenje za bosansku dilemu bi bilo sljedece:
1. iskopati skelete koji se nalaze ispod stecaka i napraviti DNK analizu i usporediti sa DNK autohtonih zivih ljudi koji su nastanjeni u obliznjim selima.
2. na primjer imamo skupine stecaka u skoro u centru svakog sela iza Bjelasnice ili stecke iz Radimlje kod Stolca itd, itd.
Mislim da bi onda naklapanja prestala za sva vremena.
Ima li neko pojma koliko kosta jedna DNK analiza?
Zasto to.Potvrdice identicnost mjestana koji tu zive.Jer logicki svi Bosnjani koji su se ukopavali ispod stecaka
(bogumili,vlasi..)su dolaskom osmanlija prihvatili tri osnovne vjerske religije(islam,pravoslavlje,katolicanstvo).
Znaci svi sljedbenici CB su presli u ove tri vjer.zajednice.Tada je bilo pismo bosancica uglavnom cirilicna i dr.
dokazi i cinjenice koje ukazuju na to porijeklo tih ispod stecaka.Znaci glavno su to bili bosnjani danas rasporedjeni
u tri ove vjere(B,S,H)...Evo recimo i ove zadnje stranice postova i natpisi na steccima lijepo govore o kojem je
pismu rijec sto se nalaze na njima i uglavnom su primjeri iz Huma koji ukazuju na paterene i vlahe koji su opet
bili dobri bosnjani...Evo malo jednog citata o pismu i samim Humcanima u XII st.
http://makdizdar.ba/?p=207
Upotreba cirilickog pisma bila je mnogostranija i rasprostranjenija. Zato je i broj spomenika cirilicke pismenosti i nkiževnosti veci i raznovrsniji, mada je golem broj rukopisa uništen u viševjekovnom procjepu izmedu neprijateljskih crkava, izmedu zapadne i istocne, te stalnih, neprestanih madarskih invazija i kasnijih stogodišnjih turskih pohoda i viševjekovne okupacije. Da je cirilica ovdje u upotrebi nedugo iza njenog prodiranja u vecinu južnoslavenskih zemalja, svjedoci natpis na Humackoj ploci u Hercegovini, iz kraja X ili pocetka XI vijeka, nadgrobni i ktitorski epigrafi iz Travunije i srednje Bosne i Miroslavljevo evandelje, nastali od sredine do kraja XII vijeka. Sudeci po rezultatima najnovijih paleografskih i lingvistickih istraživanja cirilicu su u Bosnu donijeli Makednoci, neposredno ili posredstvom i uticajem Zete. Cirilicki bosanski spomenici mogu se po svojoj namjeni i izradi podijeliti u nekoliko osnovnih grupa. Na prvom mjestu su svakako crkveni rukopisi pisani staroslavenskim jezikom srpskohrvatske recenzije sa elementima živog narodnog govora, a uz njih valja vezati i nekanonske tekstove: apokrife, molitve i sruge slicne tvorevine koje spadaju u staru duhovnu književnost. Zatim bi došli tekstovi vezani svojom sadržinom za vjerski i kulturni život i vjerovanje srednjovjekovnog covjeka Bosne, dati u obliku zapisa na marginama rukopisa i natpisa na gradevinama i steccima. Povelje i pisma predstavljaju znacajno blago diplomatske pismenosti ove zemlje, narocito zato što je njegovala autohtone crte i nije prezirala narodni jezik. Ogromna vecina duhovnih tekstova, kako kanonskih tako i apokrifnih, dobar dio zapisa i natpisa, a pogotovo povelja i pisama predstavljaju veliku vrijednost kao spomenici jezika, pismenosti, opce kulture i historije, a poneki od njih izdvajaju se i namecu i savremenom citaocu kao primjeri poetskog nadahnuca i književnog kvaliteta. Na kraju bi došla lijepa književnost. Njeni tragovi i uticaji su dosta blijedi, ali ipak živi i evidentni. Na žalost, kao i u ostalim južnoslavenskim književnostima toga doba, takva literatura, koja se njeguje narocito na dvoru vladalaca i oblasnih gospodara, neoriginalna je, prevodilacka, a u najboljem slucaju preradivacka.
Crkvene knjige sadrže skoro iskljucivo prevode Novog zavjeta, u kome istaknuto mjeto imaju evandelja, djela apostolska, poslanice, apokalipsa i izvjestan broj apokrifnih tekstova. To su u stvari prepisi ranijih prevoda sa glagoljskih predložaka, sa znacajnim elementima daleke starine u pravopisu i jeziku, ali i sa karakteristicnim prodorom živog narodnog govora po kome se i prepoznalo njihovo jezicno i geografsko porijeklo. Najstariji cirski rukopis crkvenog karaktera, Miroslavljevo evandelje, pisano je negdje u Humu, za kneza Miroslava, ali ima i mišljenja da je ovaj prekrasno opremljeni rukopis nastao možda na dvoru Kulina bana, koji je po svojoj sestri srodnik Miroslavljev. Kulin ban je oko sebe okupljao neke znacajne umjetnike i poznavaoce knjige (kao što su braca Matija i Aristodije iz Zadra, progonjeni kao heretici). Trinaesto stoljece poznato je ovdje kao vijek križarskih pohoda i lomaca, pa nam je iz tog doba ostalo samo nekoliko povelja i jedan crkveni rukopis, Gligorovic – Gilferdingovi odlomci, koje se sastoji iz šest listova teksta iz evandelja. Kada je dvadesetih godina XIV stoljeca Crkva bosanska, poslije vjekovnog i nemilosrdnog progona, ponovo stala na svoje noge, pocela je da jaca književna djelatnost. Iz tog vremena sacuvana su dva rukopisa koja u mnogome nastavljaju tradiciju ranijih glagoljskih knjiga i Miroslavljevog evandelja. Prvi je Evadelje Manojla Grka (ili Mostarsko evandelje), a drugi Evandelje Divoša Tihoradica, nazvano po njegovom vlasniku, krupnom feudalcu iz Završja i pristavu na dvoru Stjepana II Kotromanica. U drugoj polovini XIV do prvih godina XV stoljeca nastali su sljedeci manuskripti crkvene književnosti: Cetverojevandelje iz Dovolje, Gilferdingov apostol, Sreckovicevo evandelje, Ljubljansko bosansko evandelje (ili Kopitarevo evandelje), Nikoljsko evandelje, Odlomak lenjingradskog apostola, Vrutoški rukopis (ili Grujicevo evandelje), Danicicevo evandelje (ili Drugo beogradsko evandelje), Rukopis Krstijanina Hvala, Cajnicko evandelje, Aprakos kneza Lobanova i Evandelje krstijanina Tvrtka Pripkovica. U prvoj polovini XV do sredine istog stoljeca napisane su u raznim krajevima Bosne i Huma nove knjige duhovne sadržine, poznate danas pod ovim naslovima: Trece beogradsko evandelje, Mostarski listovi (ili Belicevi odlomci bosanskog evandelja, odnosno Drugo mostarsko evandelje), Mletacki zbornik (ili Marcijanski rukopis iz Venecije), Odlomci iz Montepardonea, Beogradski apostol, Zbronik krstijanina Radosava i Pocetije svijeta (ili Plovdivski rukopis).
Donedavno se smatralo da je broj bosanskih rukopisa crkvene književnosti toliko oskudan da je nemogucno na osnovu njih napraviti bilo kakve ozbiljnije tekstološke ili umjetnicke sinteze. Pogotovo poslije prvog i drugog svjetskog rata, vremena u kome su nestala ili izgorjela cak tri bosanska rukopisa u Narodnoj bibiloteci u Beogradu (Nikoljsko evandelje, Danicicevo evandelje i Trece beogradsko evandelje). Medutim, broj bosanskih medijevalnih rukopisa iznenada se, posljednjih godina, poceo povecavati, zahvaljujuci novim naucnim istraživanjima, tako da bi se danas vec moglo prici studioznom proucavanju ovih rukopisa, iz više važnih aspekata. Prvi seriozni pregled djela crkvene književnosti bosanskog i humskog podrucja crkvenoslavenskog jezika i srpskohrvatske recenzije dao je Vladimir Vrana (Književna nastojanja u srednjovjecnoj Bosni, Napretkova „Povijest hrvatskih zemalja“, Sarajevo 1942). Njegov popis dopunio je A. Solovjev, dodajuci Vrutoški rukopis, poznat u nauci i kao Grujicevo evandelje (Vjersko ucenje Bosanski crkve, Zagreb 1948). Na Kopitarevo bosansko evandelje upozorio je Svetozar Radojicic, vracajuci ga iz zaborava (Stare srpske minijature, Beograd 1950). Na Mletacki zbornik i Odlomke iz Montepardona ukazao je Jaroslav Šidak (Problem bogumilstva v Bosni, Zlodovinski casopos 1-4, Ljubljana 1955), a na Evandelje Divoša Tihoradica J. Ðuric i R. Ivaniševic (Jevandelje Dvoša Tihoradica, Zbornik Vizantološkog instituta, br. 7, Beograd 1961). U najnovije vrijeme pronaden je štaviše i jedan novi glagoljski književni spomenik, pisan poluoblom bosanskom glagoljicom Splitski odlomak – o njemu je opširno i studiozno posao Vjekoslav Štefanic (Splitski odlomak glagoljskog misala starije redakcije, Slovo br. 7-8, Zagren 1957), cime je, kao što smo i ranije spomenuli, i baština glagoljsko književnosti iznenada obogacena.
Bosanski crkveni književni spomenici, kako glagoljski tako i cirilicki, pisani su na pergamentu, a pokasno, krajem XIV i pocetkom XV vijeka, ulazi u u potrebu hartija za pisanje knjiga. Na papiru su pisani sljedeci manuskripti: Cetveroevandelje i Dobolje, Mostarski listovi, Beogradski apostol i Zbornik krstijanina Radosava, u svemu dakle cetiri rukopisa, nastala, u vrijeme kada je papir ušao u upotrebu i u kraljevsku dvorsku kancelariju u Sutjesci, Bobovcu i Jajcu.
U BiH o srbstvu se govori u vremenu Pelagica i Teofila krajem XIX st.
