Kutak za ljubitelje matematike

[cat lover]

O kome sljedećem da pišemo? Ima li ko kakvu želju?

Vladimir Devide

[nellington]

OK, haiku matematičar Devidé onda
Ovdje možete naći nekoliko njegovih haiku pjesama. Ako se malo potrudite, na netu možete naći i njegove knjige o zenu i Japanu, ali i cijelu knjigu njegove haiku poezije.



Biografiju prenosimo sa web sitea HAZU.

Vladimir Devidé rođen je u Zagrebu 3. svibnja 1925. godine. Realnu gimnaziju polazio je u Zagrebu i maturirao je s odličnim uspjehom 1944. Na Građevinskom odsjeku, Konstruktorskom smjeru Tehničkog fakulteta u Zagrebu diplomirao je s odličnim uspjehom 1951. godine. Doktorsku disertaciju Jedna klasa grupoida obranio je na Prirodoslovno-matematičkom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu 1956. godine. Habilitirao je na Tehničkom fakultetu u Zagrebu 1956.
Od 1952. do 1957. je asistent, a od 1957. do 1958. docent je na Elektrotehničkom fakultetu Sveučilišta u Zagrebu; od 1958. do 1960. je docent, od 1960. do 1965. je izvanredni profesor, a od tada pa do odlaska u mirovinu 1990. godine redoviti je profesor na Katedri za matematiku Strojarsko-brodograđevnog fakulteta, odnosno Fakulteta strojarstva i brodogradnje Sveučilišta u Zagrebu.

Od 1973. izvanredni je član JAZU, a od 1990. je redoviti član HAZU. Niz godina bio je član Association for Symbolic Logic, SAD. Od 1975. član je Odbora za Orijentalne studije JAZU. Od 1970. je član Društva hrvatskih književnika te od 1981. P.E.N. Centra Hrvatske. Od 1991. član je Haiku International Association, Japan, a od 2000. član je i savjetnik World Haiku Association te od 1999. počasni predsjednik Društva hrvatskih haiku pjesnika i počasni član Njemačkog haiku društva.

Godine 1965. odlikovan je Ordenom rada sa zlatnim vijencem "za istaknute zasluge tijekom niza godina rada na području znanosti, kulture i prosvjete kao i za rezultate dobivene u odgoju stručnih i znanstvenih kadrova". Godine 1969. primio je republičku nagradu "Ruđer Bošković" za rezultate dobivene na području matematike. Godine 1982. primio je Nagradu grada Zagreba za cjelokupni matematički rad, literarni rad i za knjigu "Matematika kroz kulture i epohe". Godine 1977. primio je međunarodnu nagradu "Le Prix C.I.D.A.L.C" (Comité International pour la Diffusion des Arts et des Lettres par Cinema) za TV nastavni film "Matematika i umjetnost", za "njegovu stilsku uglađenost, upotrebu posebnih mogućnosti TV-medija i realizaciju koja na zorni i intuitivni način objašnjava međuovisnost između umjetnosti i znanosti". Godine 1983. dodijeljeno mu je od japanske vlade carsko odlikovanje "Kun-san-tô Zuihôshô (Orden svetoga blaga trećega stupnja) za zasluge u upoznavanju japanske kulture u nas.

Godine 2003. primio je državnu nagradu Republike Hrvatske za životno djelo na području prirodnih znanosti (matematika).

Godine 2004. primio je Priznanje japanskog Ministarstva prosvjete, kulture, športa, znanosti i tehnologije za istaknuti doprinos i međunarodno promicanje razumijevanja između Japana i Istočne Europe.

Od srpnja 1961. do ožujka 1963. boravio je na studijskom usavršavanju iz područja matematičkih znanosti na japanskim sveučilištima Tokyo Daigaku, Toritsu Daigaku, Kôgyô Daigaku i Rikkyo Daigaku. Godine 1968. je gostujući profesor na sveučilištu Monash u Melbourneu, Australija, a 1971. je gostujući profesor na sveučilištu Ohio State University u Columbusu, Ohio, SAD. Godine 1965. je na tromjesečnom studijskom boravku u matematičkom institutu "Albert Einstein" u Jerusalemu, Izrael, na poziv Instituta. Godine 1981. boravi 6 mjeseci u Japanu kao korisnik stipendije japanske Fundacije za kulturne veze s inozemstvom. Na kraćim je studijskim boravcima bio 1959. na Matematičkom institutu Poljske akademije nauka; 1976. na Varšavskom sveučilištu; 1966. na Praškom sveučilištu i Akademiji znanosti; 1965. na sveučilištu u (tada Zapadnom) Berlinu. Prilikom tih boravaka održao je na tim sveučilištima, akademijama i institutima oko 60 javnih predavanja o svojim znanstvenim rezultatima iz područja matematike. Referatom, odnosno saopćenjem, prisustvovao je simpozijima i kongresima u: Zagrebu (1954.), Beču (1956.), Beogradu (1960.), Grazu (1964. i 1976.), Kišinjevu (1965.), Sarajevu (1965.), Miškolcu (1966.), Moskvi (1966.), Bukureštu (1967.), Amsterdamu (1967.), Brisbaneu (1968.), Nizzi (1970.), Ohridu (1970.) Storrsu (1971.), Novom Sadu (1975.) i Varšavi (1959. i 1975.).

ZNANSTVENI RAD U PODRUČJU MATEMATIKE

U svom znanstvenom radu u matematici Vladimir Devidé se prvenstveno bavio matematičkom logikom i zasnivanjem matematike, teorijom skupova, apstraktnom algebrom i geometrijom u višedimenzionalnim euklidskim prostorima. NajzaslužnijI je za pokretanje znanstvenog rada na matematičkoj logici u Hrvatskoj. Objavio je prvi udžbenik iz matematičke logike na hrvatskom jeziku ("Matematička logika (klasična logika sudova)", Matematički institut Beograd 1964.). Detaljna i vrlo povoljna recenzija ove knjige u američkom časopisu "Journal of Symbolic Logic" završava zaključkom da udžbenik zaslužuje prijevod na neki od svjetskih jezika. Njegovi kolegiji "Matematička logika" i "Turingovi strojevi i rekurzivne funkcije" održani na postdiplomskom studiju zagrebačkog PMF-a prvi su takvi kolegiji u Hrvatskoj. Osnovao je i niz godina vodio Seminar za osnove matematike (teoriju skupova i matematičku logiku) Instituta za matematiku Sveučilišta u Zagrebu te bio predstojnik odgovarajućeg odjela Instituta. Time je znatno pridonio da se veći broj mlađih matematičara u Hrvatskoj usmjeri na područja matematike koja su bitna u informatici, računalnim strojevima, kibernetici i sl.

V. Devidé je objavio četrdeset i jedan znanstveni rad iz područja matematike i to u dva domaća (Glasnik Matematički, Rad JAZU) i trinaest inozemnih matematičkih časopisa (u Australiji, Nizozemskoj, DR Njemačkoj, SR Njemačkoj, Švicarskoj, Mađarskoj, Češkoj, Poljskoj, Portugalu, SAD). O njima je u američkim, njemačkim, francuskim i ruskim referativnim matematičkim časopisima objavljeno više od 120 prikaza.


Pojedini rezultati iz navedenih radova ušli su u neke standardne inozemne udžbenike i monografije, kao npr. A. Fraenkel – Y. Bar-Hillel, Abstract Set Theory; O. Boruvka, Gruppoiden und Gruppentheorie; A. Fraenkel, Foundations of Set Theory; A. G. Kuroš, Obščaja algebra. Na neke od navedenih radova nadovezali su svoja istraživanja pojedini istaknuti inozemni matematičari, npr. V. D. Bjelousov, SSSR; R. H. F. Denniston, Velika Britanije; V. Havel, Češka; M. Milici, Rumunjska itd.NASTAVNI RADOsim redovitih kolegija iz matematike na matičnom fakultetu (Viša matematika – diferencijalni i integralni račun te diferencijalne jednadžbe, Vektorska algebra i analiza, Teorija funkcija kompleksne promjenjive itd.) predavao je niz kolegija na nekoliko poslijediplomskih studija na Građevinskom fakultetu, Strojarsko– brodograđevnom fakultetu i Prirodoslovno-matematičkom fakultetu u Zagrebu, na Prirodoslovno-matematičkom fakultetu u Sarajevu te na Interuniverzitetskom centru u Dubrovniku (Matematička logika, Turingovi strojevi i rekurzivne funkcije, Filozofija matematike, Teorija matrica itd.) Napisao je prvi udžbenik matematičke logike na hrvatskom jeziku i održao na tu temu prve kolokvije na studijima III. stupnja. Bio je voditelj i/ili član komisije za ocjenu i obranu 20 magistarskih radova i 26 doktorskih disertacija. Od 1976. do 2003. napisao je sinopsise i bio voditelj 20 matematičkih nastavnih TV-filmova. Akademika Devidéa na dodiplomskoj i postdiplomskoj nastavi, kao sveučilišnog nastavnika matematike tijekom četrdesetak godina predavanja, slušalo je više od 20.000 studenata, čime je znatno doprinio izobrazbi naših visokokvalificiranih inžinjerskih i matematičkih kadrova.STRUČNI RADU našim i inozemnim knjigama i časopisima objavio je oko 300 stručnih i popularnih članaka iz područja matematike. Za potrebe studenata napisao je sedam skripata. Objavio je petnaest matematičkih knjiga, udžbenika i monografija. Niz godina bio je referent za matematičku logiku, apstraktnu algebru, teoriju skupova i višedimenzionalnu geometriju matematičkih referativnih časopisa "Mathematical Reviews", SAD i "Zentralblatt für Mathematik", Njemačka.
DRUŠTVENI RAD

Godine 1965. i 1966. bio je predsjednik Uprave Instituta za matematiku Sveučilišta i član Privremene uprave računskog stroja tog instituta. Bio je član Savjeta Matematičke gimnazije (2 godine). Godine 1966. 1967. bio je predsjednik Komisije za matematiku i mehaniku Saveznog savjeta za koordinaciju naučnih djelatnosti. Od 1960. bio je član Savjetodavnog vijeća Centra za numerička istraživanja JAZU. Godine 1967. bio je član ispitne komisije za profesore srednjih škola pri Filozofskom i Prirodoslovno-matematičkom fakultetu. Bio je suradnik opće i tehničke encikolopedije Leksikografskog zavoda. Od 1963. do 1975. bio je predstojnik Odjela za matematičku logiku i teoriju skupova te voditelj seminara za ista područja Instituta za matematiku Sveučilišta. Dvadesetak je godina bio član Upravnog odbora Društva matematičara i fizičara Hrvatske. Sedamnaest je godina bio predstojnik Katedre za matematiku (odnosno grupe za primjenjene prirodne znanosti) SBF-a, odnosno FSB-a. Godine 1968. i 1969. bio je izvjestitelj Kadrovske komisije FSB. U dva navrata bio je član Savjeta FSB. Više je puta bio član raznih komisija Fakulteta, Sveučilišta, Instituta za matematiku Sveučilišta itd. Bio je član uredništva i/ili savjeta nekoliko matematičkih i književnih časopisa.

RAD NA PODRUČJU JAPANOLOGIJE I KNJIŽEVNOSTI

U našim, američkim, japanskim, njemačkim itd. književnim revijama i časopisima te zbornicima objavio je u razdoblju od 1964. do danas blizu 300 članaka, eseja, prikaza, kritika itd. U nizu hrvatskih gradova održao je oko 250 popularnih i stručnih predavanja iz područja japanske kulture, povijesti i umjetnosti. Objavio je ukupno 16 knjiga poezije, esejistike i prikaza nekih područja japanologije. Sudjelovao je na međunarodnim natjecanjima haiku poezije i primio deset uglednih nagrada. Pojedine od spomenutih knjiga vrlo su povoljno ocijenjene u nas i u inozemstvu, među ostalim i od japanskoga Dvora. Godine 1977. napisao je sinopsise za 8 polusatnih TV-emisija o japanskog povijesti kulture.

Svojim djelovanjem na uvođenje u nas japanskog haiku pjesništva putem nekoliko knjiga i više od stotinu javnih predavanja, prvenstveno je akademik Devidé zaslužan da se u nas visoko razvila ta podrijetlom japanska književna forma, tako da je danas Hrvatska u tom pogledu nesumnjivo među prvima u svijetu. Na najvećem i najautoritativnijem međunarodnom haiku natjecanju (ITOEN u Japanu), na koji godišnje iz četrdesetak zemalja stiže oko milijun pjesama, Hrvatska je po broju nagrada, priznanja i pohvala za haiku na engleskom godine 1993. i 1994. bila treća na svijetu (iza Japana i SAD), 1997. druga (iza Japana, a ispred SAD), a 2003. čak prva. U najautoritativnijoj svjetskoj antologiji haiku pjesništva Haiku World Williama Higginsona (1966.) po zastupljenosti su, od pedesetak zemalja, samo Sjeverna Amerika i Japan ispred Hrvatske. Također, Hrvatska je tijekom Domovinskog rata razvila jedan novi žanr, "haiku iz rata", tako da su, primjerice, u uglednoj belgijskoj antologiji svjetske haiku poezije "Duizend kolibries" od 35 zemalja jedino Hrvatskoj dodijeljen dva poglavlja, "Hrvatski haiku" i "Rat u Hrvatskoj". Uzevši u obzir popularnost i značenje haiku pjesništva u Japanu, ovi naši uspjesi na tom području značajno su pridonijeli ugledu Hrvatske u Japanu, što se očitovalo na mnoge načine.



Devidé sa caricom Michiko



Devidé i njegova polica sa knjigama

(slike preuzete sa hagakure.blog.hr)

[nellington]

O Blanuši iz Glasnika Matematičkog:

[elizabeth a]

O ovom Devideu si već pisao, vidim ja poznat mi.
http://www.sarajevo-x.com/forum/viewtop ... 0#p4313522

[nellington]

O ovom Devideu si već pisao, vidim ja poznat mi.
http://www.sarajevo-x.com/forum/viewtop ... 0#p4313522

Pisat ću ja opet o par domaćih koji su već pomenuti, tipa Kurepe i Boškovića. Samo moram malo urijediti sa postovima, nema dovoljno ljudi o kojim bih mogao pisati svaki dan do tamo nekog septembra

[elizabeth a]

O ovom Devideu si već pisao, vidim ja poznat mi.
http://www.sarajevo-x.com/forum/viewtop ... 0#p4313522

Pisat ću ja opet o par domaćih koji su već pomenuti, tipa Kurepe i Boškovića. Samo moram malo urijediti sa postovima, nema dovoljno ljudi o kojim bih mogao pisati svaki dan do tamo nekog septembra

Što septembra?

Ma samo ti, ja to onako kažem, drago mi što sam ga se uspjela sjetiti.

[nellington]

U septembru se nastavlja emisija "Na današnji dan", jer tu imamo prazninu do decembra.

[nellington]

Navikli ste na to da se poneki fizičar pojavi na ovoj temi - zato danas o Ivanu Supeku (sa biografije.org).



Hrvatski akademik, fizičar, filozof, pisac, borac za mir i humanist Ivan Supek rođen je 8. travnja 1915. u Zagrebu u obitelji Rudolfa i Marije (rođ. Šips). Prvotno je Supekovo prezime glasilo Župek, ali je tijekom vremena promijenjeno u Supek. Majčini preci doselili su se početkom 19. stoljeća iz Njemačke u Đakovo. Pretpostavlja se da majčina obitelj izvorno potječe iz Engleske. Početni ruralni posjed obitelji Šips darovao je biskup Strossmayer. Od najranije mladosti Supek se interesira za književnost, a posebano ga zaokupljaju djela Dostojevskog i Tolstoja.

Zbog čitanja filozofskih knjiga pod klupom u osnovnoj je školi prikupio lijep broj jedinica. Budući doktor fizike malu je maturu prošao tek kad mu se nastavnik matematike smilovao i darovao mu dvojku. Nakon završene osnovne škole upisuje se u zagrebačku Realnu gimnaziju na Roosveltovu trgu, gdje je najbolji u matematici. Uskoro postaje i najbolji matematičar u Hrvatskoj, a uz to se bavi i proučavanjem djela fizičara Heisenberga, Planka i Einsteina. Već tada se družio s političarima iz kruga oko komunista, liberala i HSS-ovaca, a u sedmom razredu u svojoj je gimnaziji osnovao podružnicu SKOJ-a. Maturirao je 1934. Fakultet upisuje u Zürichu gdje će mu predavati fizičar Pauli, matematičar Wein i psiholog Jung. Prije odlaska na studij zamoljen je da u Beču preda jedan kovčeg i dokumente čovjeku koji je zbog komunističkog djelovanja morao pobjeći iz Zagreba. Misterioznom ilegalcu u Beču je platio i večeru, te mu dao pola svoje godišnje školarine. Tu će investiciju ocijeniti kao najbolju u svom životu: tajanstveni čovjek iz Beča bio je, naime Josip Broz.

U Zürichu mu postaje dosadno pa prelazi na studij u Leipzig, gdje se upisuje u Kominističku partiju. No, zbog neslaganja unutar ćelije uskoro napušta stranku. Ubrzo diplomira i doktorira objavljujući svoje otkriće: aproksimativnu formulu električnog otpora metala na sve temperature. Kada je Kraljevina Jugoslavija raskinula sporazum o pristupanju Trojnom paktu Gestapo ga uhićuje i zatvara u samicu. Iz samnice je pušten na intervenciju Heisenberga. Nakon toga se vraća u Zagreb. U partizane odlazi 1943. i tu upoznaje Zdenku Tagliaferro koja će mu postati supruga te će s njom imati troje djece (Iris, Silva, Ivica). Krajem iste godine imenovan je ministrom prosvjete i znanosti. Po završetku rata dolazi kraj njegove ministarske karijere jer ga Vladimir Bakarić šalje za nastvanika na Pedagoškoj školi, a 1947. primljen je u JAZU. Tri godine kasnije (1950.) Boris Kidrič od njega traži pomoć pri osnivanju Instituta Ruđer Bošković. Supekovu pomoć traže i druga dva komunistička moćnika - Aleksandar Ranković i Svetozar Vukmanović zvani Tempo. Oni su željeli da im Supek pomogne pri nuklearnim istraživanjima u beogradskom institutu Vinča jer su tamo željeli proizvedi atomsku bombu. Supek se suprostavlja ideji o proizvodnji atomske bombe, a kako se ta ideja nije svidjela ni Titu od svega se odustalo. Za svoje suprostavljanje komunističkim moćnicima Supek je snosio posljedice - izbačen je s instituta.

Rektor zagrebačkog sveučilišta postaje 1968., a 1970. na zagrebačkom aerodromu srdačno ga pozdravlja američki predsjednik Nixon: "Aaa, vi ste taj Supek o kojem mi je pričao Kissinger!" U vrijeme hrvatskog proljeća 1971. dolazi na crnu listu, ali ga od zatvora spašava Ema Derossi-Bjelajac. S obzirom da je bio na popisu nepoželjnih osoba prisilno je isključen iz javnoga života i više od 15 godina nije mu dopušteno javno nastupati. Unatoč tome osniva Interuniverzitetski centar u Dubrovniku te piše knjige Krivovjernik na ljevici i Krunski svjedok u slučaju Hebrang. Napisao je i kazališni komad Piramida, ali su u liku faraona mnogi prepoznali Tita te je komad završio u košu. U mirovnu odlazi 1985. Na jednom emigrantskom skupu 1989. upoznaje Franju Tuđmana. No, vrlo brzo su se posvađali zbog razmimoilaženja oko tempa otcjepljenja, pitanja Bosne i Hercegovine te pomirbe u Hrvata. To je bio i posljednji puta da su se sreli. Za predsjednika HAZU izabrna je 1991. i tu će dužnost obnašati do 1997. Iste godine Supek upućuje otvoreno pismo predsjedniku Republike Hrvatske Franji Tuđmanu kritički se osvrčući na tadašnje prilike u Hrvatskoj. Hrvatski predsjednik reagira 23. lipnja 1997. kada Vjesnik objavljuje njegovo otvoreno pismo Supeku (dan ranije pročitano na HTV-u) u kojem Tuđman Supeka optužuje za sudjelovanje u zavjeri Feral Tribune - Tjednik - Cviić - inozemni centri moći - HAZU, a sve s ciljem ubojstva predsjednika Republike Hrvatske. Postojanje bilo kakve zavjere protiv hrvatskog predsjednika nikada nije dokazano.

Nakon duge bolesti Ivan Supek umire u svom stanu 5. ožujka 2007. Na izričitu Supekovu želju mjesto i vrijeme pokopa objavljeni su naknadno kako bi posljednji oproštaj protekao u najužem krugu obitelji i prijatelja.

[nellington]

Danas i sutra, malo revolucionarne matematike

[sa sr.wikipedije]



Filip Filipović (1878—1938), bio je srpski profesor matematike i jugoslovenski političar komunističke orijentacije, jedan od osnivača KP Jugoslavije i njen prvi sekretar.

Rođen je 21. juna 1878. godine u Čačku, gde je završio osnovnu školu i sedam razreda gimnazije. Maturirao je u Beogradu 1896/97. i posle dvogodišnjih studija na Tehničkom fakultetu (građevinsko-inžinjerijski odsek) Velike škole u Beogradu, 1899. godine otišao na dalje školovanje u Petrovgrad, gde je nastavio studije na Fizičko-matematičkom fakultetu Petrovgradskog univerziteta i završio ih 1904. kao profesor matematike.

Revolucionarnom radničkom pokretu pristupio je 1897, pod uticajem Svetozara Markovića i Dimitrija Tucovića, učlanivši se u Radničko društvo i Klub socijalista velikoškolaca u Beogradu, gde je stekao socijalističko obrazovanje i prva iskustva iz revolucionarne borbe. Za vreme studija, u Petrovgradu, pristupio je ruskom radničkom pokretu i 1902. postao član Ruske socijaldemokratske radničke partije (boljševika). Učestvovao je u radu marksističkih kružoka, radničkim demonstracijama i Prvoj ruskoj revoluciji, 1905. godine, posle koje je bio uhapšen.

Godine 1912, na poziv Dimitrija Tucovića, vratio se u Kraljevinu Srbiju i postao član Glavne partijske uprave Srpske socijaldemokratske stranke i sekretar Radničke komore. Za vreme Prvog svetskog rata, zbog internacionalističkog i revolucionarnog stava, bio je interniran u Austriju.

Aprila 1919. godine jedan je od organizatora Socijalističke radničke partije Jugoslavije (komunista), a na Kongresu ujedinjenja, u Beogradu, izabran je za prvog sekretara Centralnog partijskog odbora. Na Drugom kongresu Komunističke partije Jugoslavije, održanom 1920. godine u Vukovaru, zajedno sa Simom Markovićem izabran je za sekretara Izvršnog odbora Centralnog partijskog veća KPJ.

U periodu 1919-1920. godine razvijao je široku i intenzivnu delatnost na propagiranju ideja socijalizma i na populisanju i odbrani Revolucija u Rusiji i Mađarskoj. Više puta je hapšen i proganjan. Avgusta 1920. godine izabran je za predsednika opštine Beograda i narodnog poslanika Valjevskog okruga u skupštini Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Ipak, nije postao predsednik beogradske opštine, pošto je odbio da položi zakletvu na vernost kralju Aleksandru. Godine 1921, posle neuspelog atentata na kralja, uhapšen je zajedno sa ostalim članovima rukovodstva KP Jugoslavije i na "Vidovdanskom procesu", 23. februara 1922, osuđen, zbog revolucionarne delatnosti, na dve godine zatvora, koje je izdržao u Požarevcu.

Godine 1923. učestvovao je u osnivanju legalne Nezavisne radničke partije Jugoslavije i bio predsednik Glavnog odbora. Bio je urednik partijskih listova i časopisa i predsednik Centralnog odbora Crvene pomoći.

Od 1924. godine nalazio se u emigraciji, najviše u SSSR-u, Austriji i Nemačkoj. Radio je kao predstavnik KPJ u Balkanskoj komunističkoj federaciji i Izvršnom komitetu Komunističke internacionale. Učestvovao je u radu Trećeg i Četvrtog kongresa KPJ i na nekoliko kongresa Komunističke internacionale. Povremeno je, tokom 1927. i 1928. godine dolazio u Jugoslaviju, gde je biran u najviše rukovodstvo KPJ. Od 1929. bio je član Zagraničnog biroa KPJ, a 1930. 1931. na čelu tzv. "Centralne rukovodeće instance KPJ", odnosno privremenog rukovodstva KPJ.

Do 1937. godine živeo je u Moskvi, gde je radio u Međunarodnom agrarnom institutu. Februara 1938. godine je uhapšen, a aprila iste godine osuđen i pogubljen, za vreme "Staljinovih čistki". Rehabilitovan je 3. oktobra 1957. godine odlukom Vojnog kolegijuma Vrhovnog suda SSSR-a,

Pored mnoštva teorijskih i drugih članaka u partijskoj štampi, napisao je i nekoliko knjiga, naročito iz oblasti istorije. Knjigu "Razvitak društva u ogledalu materijalizma" napisao je na robiji 1923, a knjigu "Balkan i međunarodni imperijalizam", 1936. u Moskvi; zajedno sa V. Mračekom, 1910. u Moskvi, napisao je stručno delo "Pedagogija matematike".

Godine 1980. reditelj Miloš Radivojević, snimio je film "Snovi, život, smrt Filipa Filipovića", a ulogu Filipa Filipovića je tumačio glumac Aleksandar Berček.

[nellington]

Revolucionarna matematika, dio drugi.

[sa sr.wikipedije]



dr. Sima Marković (1888—1939), profesor matematike, član Centralnog komiteta KPJ i Izvršnog komiteta Kominterne.

Rođen je 8. novembra 1888. godine u Kragujevcu. Bio je četvrto dete Miloša i Anke Markovića. Otac mu je bio profesor zemljopisa, istorije i srpskog jezika, kao i direktor Kragujevačke gimnazije.

Godine 1907. je završio Kragujevačku gimnaziju. Maturski ispit polagao je kod Mihaila Petovića, tadašnjeg izaslanika ministra za prosvetu i profesora teorijske matematike na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Tokom školovanja bio je predsednik đačke literarne družine „Podmladak“ kroz koju su tokom njenog dugog trajanja prošli mnogi budući književnici, naučnici i političari.

Studije matematike na Filozofskom fakultetu u Beogradu završio je 1911. godine i zaposlio se kao suplent u Trećoj beogradskoj gimnaziji. Pored rada u školi pomagao je Mihailu Petroviću i Bogdanu Gavriloviću u izvođenju nastave na Filozofskom i Tehničkom fakultetu ali je i počinja da se bavi naučnim i stručnim radom objavljujući članke u pedagoškim časopisima onoga vremena.

Doktorsku disertaciju pod naslovom: „Opšta Rikatijeva jednačina prvog reda“, odbranio je 26. juna 1913. godine pred članovima Ispitnog odbora: Mihailom Petrovićem i Milutinom Milankovićem. Njegov doktorat je bio drugi doktorat iz matematičkih nauka odbranjen na Beogradskom univerzitetu. Već naredne 1914. godine Sima Marković polaže profesorski ispit.

Za vreme Prvog svetskog rata, uz veliku pomoć glumice Žanke Stokić, upravljao je azilom za ratnu siročad, a takođe je i predavao u tzv. Opštinskoj realnoj gimnaziji u Kragujevcu koju su okupacione vlasti, na zahtev Opštine, pod određenim uslovima, otvorile. Tokom rata napisao je četiri srednjoškolska udžbenika iz algebre koje je objavio 1920. godine.

Po završetku Prvog svetskog rata, Sima Marković se vratio u Beograd na mesto profesora Druge beogradske gimnazije i nastavio da drži vežbe na Filozofskom fakultetu.

U časopisu Jugoslovenske akademije znanosti i umetnosti objavljuje 1919. godine rad pod naslovom: „O jednačini (y')2+y2=w(x)“. Ubrzo zatim raspisan je konkurs za njegovo unapređenje u zvanje docenta za teorijsku matematiku na Filozofskom fakultetu i on je na osnovu pozitivnog referata koji su potpisali Mihailo Petrović i Mladen Berić izabran za to zvanje. Posle donošenja „Obznane“, decembra 1920. godine udaljen sa Univerziteta.

Sima Marković je do sedmog razreda gimnazije pripadao radikalima, pod uticajem oca Miloša, koji je jedan od osnivača Narodne radikalne stranke, saborac i kum Nikole Pašića još iz vremena Timočke bune i spadao je među najistaknutije predstavnike njenog levog krila. Pod uticajem nekih svojih drugova kasnije je prišao socijal-demokratama.

Pod uticajem Oktobarske revolucije, sve više se okretao politici i početkom dvadesetih godina posato je član Komunističke partije Jugoslavije. Na Drugom kongresu KPJ, održanom juna 1920. u Vukovaru, zajedno sa Filipom Filipovićem, takođe matematičarem, postaje prvi sekretar KPJ. Na izborima za Ustavotvornu skupštinu održanim 1920. izabran je za narodnog poslanika i predsednika kluba poslanika KPJ.

Početkom dvadesetih godina Simu Markovića, čitav KPJ, kao i celu zemlju zaokuplja tzv. nacionalno pitanje i to kako u teoretskom tako i u praktičnom smislu.

On je nacionalnom pitanju, koje je početkom dvadesetih godina, zaokupljalo čitavu zemlju, pisao je u više novinskih članaka i brošura, od kojih je najpoznatija „Ustavno pitanje i radnička klasa Jugoslavije“ (1923), kao i u knjizi „Nacionalno pitanje u svetlosti marksizma“. Stavovi u ovoj knjizi gde se on u osnovi zalaže za očuvanje Jugoslavije, nasuprot stavu Kominterne, stvoriće mu kasnije velike probleme u okviru vlastite partije. U vezi sa Balkanskim pitanjem on kaže: „Savez balkanskih naroda značio bi ekonomsku i političku emancipaciju Balkana iz ropstva zapadno-evropskog imperijalizma...“ i „zapadno-evropski imperijalizam javlja se kao najveći neprijatelj i najveća smetnja sporazumu i ujedinjenju balkanskih naroda“.

Na kongresu Kominterne održanom aprila 1921. godine u Moskvi, Sima Marković je izabran za člana Izvršnog komiteta. Tamo upoznaje Lenjina i zbližava se sa njim. U međuvremenu su doneti Vidovdanski ustav i Zakon o zaštiti države, koji su bili sve nepovoljniji po KPJ. Sima Marković odlučuje da se ne vraća u zemlju, već u Beču septembra 1921. osniva Zagranični komitet. Pred kraj 1922. godine odlazi u Jugoslaviju gde biva uhvaćen i osuđen na dve godine zatvora. Kaznu izdržava u Požarevcu, u istoj ćeliji u kojoj je pre četrdeset godina ležao njegov otac Miloš, posle Timočke bune, a kasnije biva prebačen u Lepoglavu. Za vreme izdržavanja kazne napisao je dve knjige, koje su objavljene 1924. godine. To su „Teorija relativiteta“ i „Iz nauke i filozofije“.

Posle izlaska iz zatvora Sima Marković je vodi političku i ideološku borbu sa protivnicima u KPJ, oko nacionalnog pitanja, odnosno pitanja očuvanja Jugoslavije. On je bio na čelu većine (tzv. „desnice“) i sa velikim ugledom, posebno među srpskim komunistima, ali je protiv sebe imao Kominternu i Staljina lično, koji je protiv njega držao više govora. Jačanjem Staljinove diktature i enormnog uticaja Kominterne na KPJ, nastalom i usled osipanja KPJ, pozicija Sime Markovića slabi i on na kraju biva izbačen iz partije 1929. godine. Odluku o izbacivanju saznao je tek sredinom tridestih godine od policije dok je bio zatvoren.

Tokom tridesetih godina objavio je veći broj dužih članaka ili knjiga kao što su: „Ajnštajnova teorija relativiteta“ (1929), „Komunizam u Jugoslaviji“ (na nemačkom), „Seljačko pitanje i agrarna kriza“ (1932), „O pokretu za reformu matematičke nastave“ (1932), „Osnovni pojmovi političke ekonomije“ (1933), „Kritički osvrti I i II“ (1934, pod pseudonimom dr Vasilije Bunić), „Princip kauzaliteta i moderna fizika“ (1935) i „Prilozi dijalektičko-materijalističkoj kritici Kantove filozofije“ (1936).

Posle spektakularnog bekstva iz Bosne, u koju je bio proteran, Sima Marković je preko Beča, gde se zadržao jedno vreme, zajedno sa suprugom Branislavom, emigrirao u SSSR. U Moskvi se zaposlio 1. novembra 1935. kao naučni saradnik Filozofskog instituta Akademije nauka SSSR-a. Tokom 1936. pripremio je za štampu naučni rad „Dijalektički materijalizam i savremena fizika“.

Na Sedmom kongresu Kominterne, septembra 1935. godine, ponovo je primljen u Partiju.

Sima Marković je uhapšen 20. jula 1938. godine pod optužbom da je pripadao „Desno-trockističkoj terorističkoj organizaciji“ i da je sarađivao sa engleskom obaveštajnom službom. Osuđen je na smrt streljanjem i istog dana streljan, 19. aprila 1939. i zatim sahranjen na Donskom groblju.

Odlikom Vrhovnog suda SSSR-a rehabilitovan je 10. juna 1958. godine odlikom Vrhovnog suda SSSR-a.

[nellington]

Red matematičara, pa red fizičara...

[sa sr.wikipedije]



Pavle Savić (Solun, 10. januar 1909 — Beograd, 30. maj 1994) je bio srpski fizikohemičar, koji je svetski renome stekao kada je sa Irenom Žolio Kiri 1937. i 1938. u Parizu otkrio izotope poznatih elemenata bombardovanjem atoma urana sporim neutronima. To dovodi Ota Hana i Frica Štrasmana do otkrića nuklearne fisije-cepanja uranovog jezgra. Sa Irenom Žolio bio je predložen za Nobelovu nagradu, ali je nju dobio samo Han. Od 1947. je rukovodio izgradnjom Nuklearnog instituta u Vinči i do 1960. bio direktor Instituta. Pavle Savić se kao prvi direktor smatra osnivačem Instituta „Vinča“, koji je tada zvan Institut „Boris Kidrič“. Bio je dugogodišnji šef Katedre za fizičku hemiju Prirodno-matematičkog fakulteta u Beorgadu, danas Fakulteta za fizičku hemiju. Od 1971. do 1981. godine je bio predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti.

Savić je rođen u 10. januara 1909. u Solunu, koji je tada bio deo Osmanskog carstva. Diplomirao je fizičku hemiju na Prirodno-matematičkom fakultetu Univerziteta u Beogradu 1932. Nakon diplomiranja, zbog ličnih sukoba sa jednim profesorom, nije ostao na Katedri za fizičku hemiju, već kao odličan student izabran za asistenta na katedri za fiziku na Medicinskom fakultetu, kod profesora Dragoljuba K. Jovanovića, nekadašnjeg saradnika Marije Kiri. Savić je sa profesorom Jovanovićem je objavio svoj prvi naučni rad o kalorimetrijskom merenju apsorpcije gama-zračenja radijuma.

Zahvaljujući profesoru Jovanoviću, Savić je 1935. dobio šestomesečnu stipendiju francuske vlade za naučno usavršavanje na poznatom Institut za radijum, čiji je osnivač bila Marija Kiri. Po dolasku je zaključeno da mu nedostaje velik deo osnovnih znanja koje nije stekao na Beogradskom univerzitetu, kao što su otkriće veštačke radioaktivnosti, neutrona i pozitrona, što je sve uspeo da brzo nadoknadi.

Marijina kćerka Irena Žolio-Kiri je predložila Saviću da radi sa njom na problemu porekla radioaktivnosti koje nastaju neutronskim ozračenjem urana, koje je godinu dana pre toga zapazio italijanski fizičar Enriko Fermi sa saradnicima. Savićeva šestomesečna stipendija se na kraju protegla na skoro pet godina. Po dotadašnjim znanjima, trebalo je da budu stvoreni na Zemlji nepostojeći transuranski elementi, atomskih brojeva 93 i 94, koji bi na osnovu Mendeljejevljeve periodne tablice elemenata trebalo da budu slični renijumu odnosno osmijumu. Među poznatim stvorenim radioaktivnostima, otkrivena je dotad nepoznata, s vremenom poluraspada od 3,5 sata, nazvanu R3.5h, koja je zbog svog prodornijeg zračenja mogla da se meri, a da ostale ne smetaju. Izgledalo je da se R3.5h ponaša slično aktinijumu (atomski broj 89), ali je tokom istraživanja nađeno da ova radioaktivnost po svojim hemijskim osobinama gotovo potpuno odgovara homologu aktinijuma, elementu lantanu, koji je za 35 mesta ispod urana.

Ovaj je rezultat objavljen septembra 1938. godine. Jedne nemačke grupe koja se bavila istim problemom i koju je u Berlinu vodio Oto Han, renomirani radiohemičar je napisao pismo nobelovcu Frederiku Žoliou, Ireninom suprugu, gde ga moli da nagovori autore da demantuju ove „nemoguće i pogrešne rezultate“, jer će u suprotnom „biti prinuđen da ih opovrgne, a to bi mu bilo neprijatno“. Autori svoje rezultate nisu demantovali. U pokušaju da rezultate opovrgne, Han i njegov saradnik Štrasman morali su januara 1939. priznati da su oni ispravni i da je radioaktivnost od 3,5 sata stvarno jedan izotop lantana. Pored ovoga ustanovili su da jedna druga radioaktivnost u potpunosti pripada susednom elementu barijumu. Ovo je bilo otkriće nuklearne reakcije koja je ubrzo dobila naziv fisija.

Januara 1939. Savić je pokušao da eksperimentalno proveri da li se raspadom urana pored barijuma (atomski broj 56) dobija plemeniti gas kripton (atomski broj 36). Eksperimentom je pokazao da se prilikom neutronskog ozračivanja urana, zaista oslobađa gasovit radioaktivni proizvod s vremenom poluraspada od 20 minuta.

Očekivalo se da će Irena Žolio-Kiri i Savić dobiti Nobelovu nagradu, ali je izbio Drugi svetski rat pa nekoliko godina nagrada nije dodeljivana. Nagrada za otkriće fisije dodeljena je tek 1944. godine, ali je pripala samo Otu Hanu, koji je dokazao njihovu pretpostavku da je radioaktivnost poticala od lantana.

Savić je početkom 1939. u Institutu učestvovao i u merenju neutronskog efikasnog preseka za fisiju urana, što je kasnije postala osnova za proračun lančanih reakcija u nuklearnim reaktorima i nuklearnom oružju.

Nakon početka Drugog svetskog rata, Francuzi su Savića kao stranca proterali iz zemlje i pored toga što se bio prijavio kao dobrovoljac za front. Vratio se u Beograd na Medicinski fakultet, gde je postao profesor fizičke hemije na Farmaceutskom odseku Fakulteta.

Levičarskom studentskom pokretu pristupio je sredinom tridesetih godina, a član Komunističke partije Jugoslavije postao je 1939. godine. Pored raznih partijskih zadataka, po Titovom nalogu instalirao je, uoči rata, radio-stanicu za vezu sa Moskvom, ali je zgrada u kojoj se nalazila radio-stanica porušena prilikom bombardovanja Beograda, 6. aprila 1941. godine. Kasnije je instalirao novu radio-stanicu, koja je bila prva u partizanima.

U Narodnooslobodilačkoj borbi učestvuje, zajedno sa suprugom Brankom, od 1941. godine. U toku rata je bio rukovodilac za šifru Vrhovnog štaba NOV i POJ, potpredsednik AVNOJ-a i član Vojne misije NOVJ u Moskvi.

Posle oslobođenja se nalazio na raznim odgovornim dužnostima. Bio je predsednik Privrednog saveta Srbije, član Saveta federacije i dr. Nosilac je Partizanske spomenice 1941.

Bio je jedan od prvi predlagača ideje o izgradnji Instituta za nuklearne nauke u Vinči. Bio je direktor Instituta za nuklearne nauke „Boris Kidrič“ od 1960. do 1966. godine.

Bio je predsednik Srspke akademije nauka i umetnosti od 1971. do 1981. Bio je aktivan skoro do kraja života. Poslednji naučni rad je objavio nekoliko meseci pre smrti, u 85. godini. Umro je u Beogradu 1994.

[nellington]

Odmor od biografija, zadatak za forumaše (inspiracija iz problema budističkog svećenika za koji ste čuli ako ste gledali Šišanje):

Imate gomilu konopaca, svaki je različite dužine i neuniformno gori (tj svaki ima dijelove koji brže i sporije gore), ali svaki kad je zapaljen na svom kraju gori 64 minute. Kako uz pomoć ovih konopaca izmjeriti 63 minute?

[elizabeth a]

Odmor od biografija, zadatak za forumaše (inspiracija iz problema budističkog svećenika za koji ste čuli ako ste gledali Šišanje):

Imate gomilu konopaca, svaki je različite dužine i neuniformno gori (tj svaki ima dijelove koji brže i sporije gore), ali svaki kad je zapaljen na svom kraju gori 64 minute. Kako uz pomoć ovih konopaca izmjeriti 63 minute?

Eh, 'vako...treba nam 6 konopaca. Sve konopce ćemo upaliti u isto vrijeme i na samo jednom kraju, osim prvog kojeg ćemo upaliti na oba kraja. Dakle, prvi konopac će izgorjeti za 32 minute. U trenutku kada on izgori, upalit ćemo drugi kraj drugog konopca, pa će drugom konopcu biti potrebno još 16 minuta da izgori. Isti postupak ćemo sprovesti i sa ostatkom konopaca(kada prethodni konopac izgori, upalimo drugi kraj sljedećeg konopca), pa ćemo na kraju imati: 32+16+8+4+2+1=63.

[nellington]

Šta god ja postavim, neko riješi (uglavnom elizabeth)

Idemo sljedeći: kroz sferu je probušena cilindrična rupa visine h. Kolika je preostala zapremina sfere?

[cat lover]

Odmor od biografija, zadatak za forumaše (inspiracija iz problema budističkog svećenika za koji ste čuli ako ste gledali Šišanje):

Imate gomilu konopaca, svaki je različite dužine i neuniformno gori (tj svaki ima dijelove koji brže i sporije gore), ali svaki kad je zapaljen na svom kraju gori 64 minute. Kako uz pomoć ovih konopaca izmjeriti 63 minute?

Eh, 'vako...treba nam 6 konopaca. Sve konopce ćemo upaliti u isto vrijeme i na samo jednom kraju, osim prvog kojeg ćemo upaliti na oba kraja. Dakle, prvi konopac će izgorjeti za 32 minute. U trenutku kada on izgori, upalit ćemo drugi kraj drugog konopca, pa će drugom konopcu biti potrebno još 16 minuta da izgori. Isti postupak ćemo sprovesti i sa ostatkom konopaca(kada prethodni konopac izgori, upalimo drugi kraj sljedećeg konopca), pa ćemo na kraju imati: 32+16+8+4+2+1=63.

svaka čast

[nellington]

Pojašnjenje zadatka sa sferom i cilindrom:

Pitanje je kolika je zapremina ostatka sfere, tj onoga oko cilindra ('sa strane', šrafirano):

[elizabeth a]

svaka čast

Šta god ja postavim, neko riješi (uglavnom elizabeth)

[cat lover]

ovaj sa sferom ne zna
riješio bih ja, al' moram u čaršiju po meso

[elizabeth a]

ovaj sa sferom ne zna
riješio bih ja, al' moram u čaršiju po meso

To ja da i drugi dođu do riječi, a i sad sam ušla u kuću, još ne vidim sva slova(ugrijalo)

Pa eto, bujrum kad se vratiš, rješavaj

[nellington]

Pojašnjenje zadatka sa sferom i cilindrom:

Pitanje je kolika je zapremina ostatka sfere, tj onoga oko cilindra ('sa strane', šrafirano):

h^3 * pi/6

Neovisno od izbora prečnika kugle, zapremina prstena je uvijek ista za konstantnu visinu!

Eh sad, imate tri štapića i nešto konca. Štapići su čvrsti i pravi (fizikalno aproksimirani dužima), konac je zanemarljive debljine i nerastezljiv. Pitanje je da li možete napraviti samostojeći trodimenzionalni predmet koristeći štapiće i konac, ali tako da se štapići ne dodiruju (napomena: riječ trodimenzionalni eliminira rješenja u kojim sva tri štapića leže na podlozi).

[nellington]

Eh sad, imate tri štapića i nešto konca. Štapići su čvrsti i pravi (fizikalno aproksimirani dužima), konac je zanemarljive debljine i nerastezljiv. Pitanje je da li možete napraviti samostojeći trodimenzionalni predmet koristeći štapiće i konac, ali tako da se štapići ne dodiruju (napomena: riječ trodimenzionalni eliminira rješenja u kojim sva tri štapića leže na podlozi).

Na ovo pitanje odgovara veliki Buckminster Fuller sa svojim tensegritetom

[nellington]

Duž pravca u jednom smjeru se kotrlja n loptica, a u drugom smjeru duž istog pravca se kotrlja k loptica. Brzine lopti u prvoj i drugoj grupi su jednake. Na početku su grupe razdvojene jedna od druge - a u jednom trenutku počinju se sudarati. Sudari su elastični. Koliko će biti sudara?

[nellington]

Odgovor: n*k. Razmislite malo zašto.

Novi zadatak: pojednostaviti izraz (x-a)(x-b)....(x-z).

[ljubav_aha]

Odgovor: n*k. Razmislite malo zašto.

Novi zadatak: pojednostaviti izraz (x-a)(x-b)....(x-z).

nellingotn,zasto si postavio tacke

ne znam odgovor,ali ti saljem suncani pozdrav

[nellington]

Odgovor: n*k. Razmislite malo zašto.

Novi zadatak: pojednostaviti izraz (x-a)(x-b)....(x-z).

nellingotn,zasto si postavio tacke

ne znam odgovor,ali ti saljem suncani pozdrav

Sunčani otpozdrav A u matematici se sa ... izostavlja ono što se može logički zaključiti, npr 1+2+3+...+(N-1)+N je jasno samo po sebi šta predstavlja (a nije nam bilo moguće ni predstaviti sve članove). Tako je i kod (x-a) puta (x-b) puta (x-c) ... puta (x-z) sve jasno