Kutak za ljubitelje matematike

[nellington]

Na današnji dan rođen je Willem de Sitter (1872-1934). Holandski matematičar, fizičar i astronom, objavio rad sa Einsteinom o mogućnosti postojanja tamne tvari.



Na današnji dan umro je Theodore von Kármán (1881-1963). Mađarsko-američki fizičar i inženjer aeronautike, bavio se uglavnom aeronautikom i astronautikom. Prvi dobitnik američke medalje za nauku. Kažu da je bio prilično odsutan mislima - u ratu je za njim hodao agent čiji je zadatak bio da kupi sve tajne dokumente koje je von Karman ostavljao po restoranima i taksijima, Ah da, volio je i šljivovicu...

[Sunrise00]

bujrum

[nellington]

[atko]

Perelman kafa

[cat lover]

analysis situs coffee poslužuju u kafani 'klimatiziraaaaano'

[nellington]

Na današnji dan rođen je Pavel Aleksandrov (1896-1982). Ruski matematičar, načinio značajan doprinos topologiji i teoriji skupova. Cijeli život drugovao (i živio!) sa Kolmogorovim.



Na današnji dan umro je Keith Stewartson (1925-1983). Engleski matematičar i fizičar, bavio se mehanikom fluida, uglavnom teorijom graničnog sloja (znate, to je onaj sloj koji je objasnio d'Alembertov paradoks).

[nellington]

Na današnji dan rođen je Karol Borsuk (1905-1982). Mađarski matematičar, začetnik teorije oblika (kasnije će reformu teorije oblika u topologiji izvršiti Sibe Mardešić).



Na današnji dan umro je Gilbert Ames Bliss (1876-1951). Američki matematičar, poznat po svom radu vezanom za račun varijacija.

Kad već spomenuh Sibu Mardešića - za par dana svakako nastupa pauza u emisiji "Na današnji dan", jer smo sklopili krug zasad - emisija je počela 14.05.2010. Dok ne dođemo do 26.09. (kad opet moram nastaviti emisiju), samo ću editovati stare postove i dodati godine rođenja i smrti, ali želim da paralelno pišemo o značajnim matematičarima sa naših prostora. Predlažite o kome želite da pišemo (naravno, samo ozbiljni prijedlozi dolaze u obzir).

[erni3]

Na današnji dan rođen je Karol Borsuk (1905-1982). Mađarski matematičar, začetnik teorije oblika (kasnije će reformu teorije oblika u topologiji izvršiti Sibe Mardešić).



Na današnji dan umro je Gilbert Ames Bliss (1876-1951). Američki matematičar, poznat po svom radu vezanom za račun varijacija.

Kad već spomenuh Sibu Mardešića - za par dana svakako nastupa pauza u emisiji "Na današnji dan", jer smo sklopili krug zasad - emisija je počela 14.05.2010. Dok ne dođemo do 26.09. (kad opet moram nastaviti emisiju), samo ću editovati stare postove i dodati godine rođenja i smrti, ali želim da paralelno pišemo o značajnim matematičarima sa naših prostora. Predlažite o kome želite da pišemo (naravno, samo ozbiljni prijedlozi dolaze u obzir).

O autorima zbirki zadataka Ti ljudi su znali uljepsati, ali i pokvariti dan

[saga]

Vene i Uscumlic su mi uljepsavali dane
Ljasko vazda kvario

[elizabeth a]

Kada se sjetim kad nam je profesorica prvi put rekla da nabavimo Matematiskop, mi mislili da je to neka spravica poput šestara ili uglomjera

[nellington]

Eto, kad ispucam ovih par dana do godišnjice emisije - nekoliko dana možemo o Vene Bogoslavovu, Borisu Apsenu, Momčilu Ušćumliću i Pavlu Miličiću Poslije njih, o onima svjetskog glasa.

[nellington]

Na današnji dan rođen je Gaspard Monge (1746-1818). Francuski matematičar, osnivač nacrtne geometrije (neki ga smatraju i ocem diferencijalne geometrije, jer je prvi uveo koncept zakrivljenosti površi u trodimenzionalnom prostoru).



Na današnji dan rođen je John Scott Russell (1808-1982). Škotski inženjer, izgradio dotad najveći brod na svijetu, Great Eastern. U matematici ostao poznat po otkriću solitona - prvi put je takav val primjetio na Union kanalu u Škotskoj, kasnije je reproducirao takvo ponašanje u eksperimentalnim uslovima i nazvao ga translacijski val.



Na današnji dan rođen je Arend Heyting (1898-1980). Holandski matematičar, Brouwerov učenik koji je formalizirao Brouwerovu intuicionističku logiku.

[nellington]

Na današnji nan rođen je Augustin-Jean Fresnel (1788-1827). Francuski fizičar i inženjer, ostvario značajne rezultate u polju optike (čuli ste za Fresnelove leće, možda?).



Na današnji dan rođen je Wilhelm Killing (1847-1923). Njemački matematičar, poznat po svom radu vezanom za Lieve algebre, Lieve grupe i neeuklidsku geometriju. Nezavisno od Lieja je otkrio Lieve algebre, a kako kaže A. J. Coleman:

"He exhibited the characteristic equation of the Weyl group when Weyl was 3 years old and listed the orders of the Coxeter transformation 19 years before Coxeter was born."



Na današnji dan umro je Thomas Young (1773-1829). Engleski naučnik, poznat između ostalog po:

-Youngovom modulu elastičnosti
-Youngovom eksperimentu u valnoj teoriji svjetlosti
-odvojeno od van Boxhorna uveo pojam indoevropskih jezika
-učestvovao u dešifriranju hijeroglifa sa kamena iz Rosette.

[nellington]

Na današnji dan rođen je Richard Feynman (1918-1988). Američki fizičar, poznat po svojoj formulaciji kvantne mehanike (znate već, Feynmanovi integrali), po QED (kvantna elektrodinamika), Feynmanovim dijagramima, parton modelu, radom na temu supertečnosti i td. Vrijeme je za kino

Preporuke idu za nekoliko dokumentaraca i jedan igrani film:











Može i par predavanja, naći ćete ih na ovom profilu.





Na današnji dan rođen je Edsger Dijkstra (1930-2002). Holandski stručnjak za teorijsku kompjutersku nauku, dao značajan doprinos razvoju programskih jezika ali i algoritama (čuli ste za Dijkstrin algoritam?)



Na današnji dan umro je John Herschel (1792-1871). Engleski astronom, sin astronoma Williama Herschela koji je otkrio planetu Uran. Imenovao satelite Saturna i Urana, bavio se i daltonizmom, te je bio jedan od pionira fotografije.

[Sunrise00]

jesi nasao kad ces staviti ove dokumentarce doduse, dokumentarci o feynmanu se pikaju kao ucenje?

[nellington]

Na današnji dan rođena je Florence Nightingale (1820-1910). Engleska medicinska sestra, poznata po svom pionirskom radu u polju medicinske zaštite za vrijeme Krimskog rata. Mi je ovdje pominjemo jer se bavila statistikom (koristila je recimo kružni histogram za prikaz stope mortaliteta na frontu).



Na današnji dan rođen je Oskar Bolza (1857-1942). Njemački matematičar, Kleinov učenik.Bavio se teorijom funkcija, integralnim jednačinama i računom varijacija.



Na današnji dan rođen je Frank Yates (1902-1994). Engleski matematičar, bavio se statistikom i operacionim istraživanjima.

[nellington]

Na današnji dan umro je Christian Kramp (1760-1826). Francuski matematičar, uveo notaciju n! za faktorije broja n.



Na današnji dan umro je George Dantzig (1914-2005). Američki matematičar, najpoznatiji po svom simpleksnom algoritmu u linearnom programiranju. George Bernard Dantzig, inače sin baltičkog Nijemca i Francuskinje (oboje su bili lingvisti), nazvan je po G. B. Shawu, jer su roditelji imali želju da im prvorođeni sin bude pisac (drugorođenom sinu su dali ime Henry po Henri Poincareu, jer su imali želju da taj sin bude matematičar - što je i bio).

Možda ste čuli anegdotu o studentu koji zakasni na predavanje i sa table prepiše dva zadatka koje je profesor napisao, pretpostavljajući da je to domaći zadatak. Ode kući, uradi, donese profesoru i sazna da se radi o još neriješenim zadacima ('otvorenim problemima'). Imena i oblasti iz koje su zadaci bili se često mijenjaju u prepričavanju (Will Hunting i relativno jednostavan zadatak iz algebarske teorije grafova, na primjer ).



Ipak, u originalnoj priči se radilo o Dantzigu i statistici. Evo, neka vam on prepriča:

It happened because during my first year at Berkeley I arrived late one day at one
of [Jerzy] Neyman's classes. On the blackboard there were two problems that I
assumed had been assigned for homework. I copied them down. A few days later I
apologized to Neyman for taking so long to do the homework — the problems
seemed to be a little harder than usual. I asked him if he still wanted it. He told me
to throw it on his desk. I did so reluctantly because his desk was covered with such
a heap of papers that I feared my homework would be lost there forever. About six
weeks later, one Sunday morning about eight o'clock, [my wife] Anne and I were
awakened by someone banging on our front door. It was Neyman. He rushed in
with papers in hand, all excited: "I've just written an introduction to one of your
papers. Read it so I can send it out right away for publication." For a minute I had
no idea what he was talking about. To make a long story short, the problems on the
blackboard that I had solved thinking they were homework were in fact two famous
unsolved problems in statistics. That was the first inkling I had that there was
anything special about them.
A year later, when I began to worry about a thesis topic, Neyman just shrugged and
told me to wrap the two problems in a binder and he would accept them as my
thesis.
The second of the two problems, however, was not published until after World
War II. It happened this way. Around 1950 I received a letter from Abraham Wald
enclosing the final galley proofs of a paper of his about to go to press in the Annals
of Mathematical Statistics. Someone had just pointed out to him that the main
result in his paper was the same as the second "homework" problem solved in my
thesis. I wrote back suggesting we publish jointly. He simply inserted my name as
coauthor into the galley proof.

The other day, as I was taking an early morning walk, I was hailed by Don Knuth as
he rode by on his bicycle. He is a colleague at Stanford. He stopped and said, "Hey,
George — I was visiting in Indiana recently and heard a sermon about you in
church. Do you know that you are an influence on Christians of middle America?" I
looked at him, amazed. "After the sermon," he went on, "the minister came over and
asked me if I knew a George Dantzig at Stanford, because that was the name of the
person his sermon was about."
The origin of that minister's sermon can be traced to another Lutheran minister,
the Reverend Schuler [sic] of the Crystal Cathedral in Los Angeles. He told me his
ideas about thinking positively, and I told him my story about the homework
problems and my thesis. A few months later I received a letter from him asking
permission to include my story in a book he was writing on the power of positive
thinking. Schuler's published version was a bit garbled and exaggerated but
essentially correct. The moral of his sermon was this: If I had known that the
problem were not homework but were in fact two famous unsolved problems in
statistics, I probably would not have thought positively, would have become
discouraged, and would never have solved them.

[nellington]

Kao što obećah, danas o autorima zbirki Slobodno dopunjavajte, o nekim gotovo ništa ne nalazim.

Vladimir Stojanović

Stjepan Mintaković (1911-1984).

Pavle M. Miličić (1924) Doktorska disertacija: Prostori sa poluskalarnim proizvodima i neke primene na normirane algebre

Momčilo P. Ušćumlić (1934) Doktorska disertacija: Neki problemi sinteze i minimalizacije u teoriji konačnih automata i logičkih mreža

Boris Apsen (Moskva 1894 - Brela 1980), doktor geodetskih nauka.

Vene Bogoslavov - prenosimo članak iz Politike:

Zaljubljenik u matematiku

Naš najpoznatiji profesor matematike Vene Bogoslavov ponosan je na činjenicu da su se kod njega školovale čitave porodice, kao i na podatak da su njegovi udžbenici prodati u oko 1.900.000 primeraka


Vene Bogoslavov (Foto L. Vuletić)

Godišnje oko 40.000 ljudi kupi knjige koje je on napisao, više stotina njih svakodnevno ih prelistava, većina provodi desetine sati učeći iz njih. Jedan je od najtiražnijih autora, sa čak 1.900.000 prodatih primeraka. Kada kažete „Veneove zbirke”, pedesetogodišnjaci će se odmah setiti časova matematike, kao i sadašnji gimnazijalci, kojima je profesor možda baš juče zadao da urade za domaći zadatke „iz Venea” od broja 14 do broja 20.

Do završnog razreda gimnazije, Vene Bogoslavov, naš najpoznatiji profesor matematike, rodom iz okoline Bosilegrada, nije mnogo mario za ovaj predmet. Matematiku je zavoleo vežbajući je sam, bez profesora, iz knjiga koje su mu, kako on kaže, slučajno došle pod ruku.

– Tada je bilo vrlo malo udžbenika, a u osmom razredu gimnazije cele godine nisam imao profesora matematike, tek u maju je došao matematičar iz vranjanske gimnazije i onda nam je školska godina produžena, pa smo celo leto radili samo matematiku da nadoknadimo propušteno – seća se Bogoslavov.

Maturirao je sa ocenom pet i upisao prirodno-matematički fakultet. Radni vek proveo je u učionici, među đacima, a o „sluškinji fizike” i kvalitetu nastave stalno je brinuo kao član mnogih stručnih odbora. Kolege kažu da redovno dolazi na svako takmičenje iz matematike da pomogne, ako treba da dežura ili pregleda zadatke. Opravdane izostanke pišu mu poslednjih godina, jer otkad je dobio unuke slobodne trenutke posvećuje njima. Najboljim matematičarima iz Pete gimnazije dodeljuje svetosavsku stipendiju i često svraća u ovu školu u kojoj je predavao od 1965. godine do penzionisanja 1999. godine.

Ono po čemu ga znaju i „široke narodne mase”, zbirke rešenih zadataka iz matematike nastale su na početku njegove profesorske karijere. Najstariji od četiri udžbenika je upravo onaj sa kojim se đaci najkasnije upoznaju – zbirka za četvrti razred. Nedavno je u Petoj gimnaziji proslavljeno jubilarno četrdeseto izdanje ovog udžbenika, koji je do sada štampan u oko 298.500 primeraka.

– Kada sam počeo da radim prvo sam tri godine predavao u zanatskim školama, onda sam prešao u Jedanaestu gimnaziju, a kada sam došao u Petu dobio sam jedno odeljenje maturanata prirodnog smera – tada su prvi put u gimnaziji uvedeni prirodni i društveni smer. Imali smo samo plan i program koji smo morali da realizujemo i nikakav udžbenik i priručnik za učenike sa prirodnog smera – seća se profesor Bogoslavov.

Zaljubljenik u matematiku, profesor Vene je, osim svojih, u beležnici prikupljao i zadatke koje su njegove kolege davale đacima iz drugih gimnazija – svaki koji bi mu se dopao bio je uredno zapisan.

– Za godinu dana prikupio sam oko 1.000 zadataka i kada sam primetio da to liči na zbirku koja bi mogla biti od pomoći mojim kolegama odlučio sam da rukopis ponudim za štampu Zavodu za udžbenike. Iako ga je recenzent, čuveni profesor matematike Bogoljub Stanojević, ocenio kao odličan, on je odležao u Zavodu dve godine, jer je izvesni profesor V. T. naredio da se ne objavi – priča Bogoslavov.

Prilika se pojavila kada je Savremena administracija otvorila odeljenje za izdavanje udžbenika i bili su im potrebni rukopisi. Tek tada, 1968. godine zbirka rešenih zadataka iz matematike ugledala je svetlost dana. U godinama koje su sledile, ovom udžbeniku pridružile su se još tri zbirke za svaki razred srednje škole, kao i još sedam drugih matematičkih naslova.

– Posle prvog izdanja direktor Pete zagrebačke gimnazije rekao mi je da su oni za biblioteku naručili 10 primeraka knjige i to je bilo prvo moje saznanje da je zbirka prešla granice Srbije. Onda sam od pokojnog kolege Živote Joksimovića iz Pule dobio razglednicu na kojoj je napisao da su sve četiri moje knjige u izlogu u knjižari u ovom gradu. Jedna grupa đaka poslala mi je razglednicu sa Ohrida obaveštavajući me da se i tamo prodaju zbirke. Nedavno mi je na proslavi 35 godina mature bivša učenica pričala da je njen suprug, rodom iz Opatije, na tamošnjoj Pomorskoj akademiji koristio moje zbirke, a koriste ih sada i njihova dva sina – kaže Bogoslavov.

Do današnjeg dana gotovo svi profesori matematike koriste Veneove zbirke dok neki njima i plaše đake. A kakav je profesor bio Vene?

– U početku sam bio strog pri ocenjivanju i čak se desilo da su se dve učenice ispisale iz razreda, navodno baš zbog mene. To je bila druga godina kako sam bio u Petoj, ali to se više nije dešavalo. U to vreme nisam bio siguran da li dobro predajem, ali sam posle testiranja maturanata koje je organizovao Pedagoški zavod na kojem su moji maturanti bili najbolji u Beogradu dobio potvrdu svog rada i od tada više nije bilo nikakvih problema, čak su neki učenici tražili da budu kod mene u odeljenju – rekao je Bogoslavov.

Dobitnik mnogobrojnih priznanja sa osmehom govori o svojim najvećim nagradama – kod njega su se školovale čitave porodice, od mame i tate do njihove dece, a među njegovim đacima su čuveni lekari i advokati, profesori univerziteta.

Uz svoje zbirke u kojima su zadaci poređani od lakšeg ka težem, dobro odabrani, sistematizovani u oblasti, sadašnjim i budućim đacima profesor Vene dodaje i ovaj savet.

– Ja sam imao običaj da kažem – matematiku treba raditi kao što se trenira fudbal. Onaj ko je stalno na treningu ostaje u formi i na utakmici postiže odlične rezultate. Tako i matematiku treba vežbati, vežbati i samo vežbati i tek onda znanje će doći na svoje mesto – ističe Bogoslavov.
J. Beoković
objavljeno: 18/09/2008

[nellington]

Danas pričamo o Veselinu Periću - prenosimo tekst iz Sarajevo Journal of Mathematics, Vol.6 (18) (2010), 137–143 autora Fikreta Vajzovića i Mirjane Vuković

OBITUARY



Academician Veselin Perić
1930–2009

On December 3, 2009 in Podgorica (Montenegro) the life journey of eminent mathematician and Academician Veselin Perić, our dear friend and colleage Veso, ended. Academician Veselin Perić was born on January 20, 1930 in Zagorič near Podgorica where he completed his elementary and secondary education. He then went on to study mathematics at the University of Zagreb completing his undergraduate degree on April 15, 1954 at the Faculty of Natural Sciences
and Mathematics. That fall, namely September 1954 Academician Perić was elected as one of the first assistants in the Department for Mathematics of the Faculty of Philosophy (later Faculty of Natural Sciences and Mathematics)
in Sarajevo where he worked almost 40 years.
Professor Perić left for Germany in the fall of 1992 where he also had to undergo a surgery. While in Hamburg (Germany) he was also included inthe Seminar on Algebraic number theory, Classes of fields and Arithmetical geometry headed by Helmuth Brückner. When his health improved he returned to his native Podgorica where he started teaching mathematics at the Faculty of Natural Sciences and Mathematics of the University of Montenegro. Professor Perić retired in 2001.
Since its foundation Professor Perić also significantly contributed to the work and activities of the Chair of Mathematics at the Faculty of Philosophy at Pale (University of East Sarajevo) and until the end of academic 2007/08 he was very actively involved in the teaching to graduate students, while he worked at the postgraduate by the end of his life.
The period of five semesters, from fall 1957 till spring 1960, had an immeasurably important influence on Professor Perić as a young aspiring mathematician. First on a DAAD and then with an “Alexander von Humboldt Stiftung” fellowship (based on the recommendation of the renowned mathematician Professor Max Deuring) he spent this period at the internationally acclaimed Mathematical Institute of the University of Göttingen. The intellectual atmosphere there, then one of the world’s leading algebraic centers, school of algebra, one of whose founders was famous Emmy Nöther, meeting with the world class mathematicians Max Deuring, Helmuth Hasse, Wolfgang Krull and others had a tremendous and lasting effect, especially in the field of algebra on Veselin Perić. On returning to Sarajevo Veselin Perić
was the only modernly educated algebraist in the entire region of the former Yugoslavia.
Professor Perić completed his Master Degree at the University of Zagreb in 1965 and defended his thesis “Theory of Ideals of E. Nöther and R. Dedekind ” under the direction of Dj. Kurepa. One year later (1966) he defended his Ph.D thesis “Contribution to Ideal Theory”, also under the supervision of Professor Kurepa.
It is really difficult to describe briefly all aspects of activities of Professor Perić at the University of Sarajevo and his role in the development of mathematics, especially algebra in Bosnia nad Herzegovina and Yugoslavia. We can say that he was the pioneer in the field of algebra. Until the arrival of Professor Perić algebra as a science almost did not exist in Bosnia, more precisely, it was on the level of the beginning of the 19th century, actually at the stage before the fundamental works of E. Galois.
The teaching of algebra in the Department of Mathematics was radically modernized and approached the world class level under the direction of Professor Perić. Most particularly in this regard played the role his monographs: Algebra I (Rings and Modules) and Algebra II (The Theory of Fields and Galois Theory). The rich material in these two volumes, rigorously presented, continues even today, in later editions, to educate mathematics students in the former Yugoslavia and beyond.
In addition to these two monumental works Veselin Peri ́ wrote several other monographs and problem books.
The citation of Professor Peri ́’s works in renown scientific journals and monographs testifies to the high ranking of his theoretical results and achievements. At this point it is particularly worthy of mention that his work are cited in such two mathematical monographs as R. Gilmer’s Multiplicative Ideal Theory (Martin Dekker, New York) and D. Larsen’s Multiplicative Ideal Theory (Academic Press, New York & London).
In this regard it should also be mentioned that since 1967 Professor Perić himself wrote about 300 reviews for a world famous journal “Zentralblatt für Mathematik”.
Academician Perić was one of the founders of graduate school education in mathematics in Sarajevo (1968) and in the following nearly 25 years was one of the main lecturers in this program. All researches in Bosnia and Herzegovina in the field of Algebra were his students. He was the advisor for about 20 masters theses and 6 Ph.D. theses in Sarajevo, Zagreb, Belgrade, Podgorica, Novi Sad and East Sarajevo.
Another area in which Professor Perić had a very large impact is in the field of his scientific publications. He had written around 50 research papers in respected local and foreign scientific journals reviewed in the world data basis (EMIS and MathSciNet).
The scientific work of Veselin Perić was carried in various areas of algebra, such as: commutative algebra, which includes his Master’s and doctoral thesis and associative rings which may include scientific works relating to the
modules over certain rings, as well as works on near rings, but he showed an interest and worked as well in other areas of mathematics such as topology, set theory and relations, ordered structures which indicates his extensive
mathematical culture.
His main results deal with quasi–invertability, questions of primary decomposition and the so called S–component ideals in the field of commutative algebra and questions of commutativity and subdirect decomposition in associative rings.
Academician Perić was also on the Editorial Board of the following journals: Radovi ANUBiH Odjeljenja prirodnih i matematičkih nauka (from its beginning), which later was renamed in Radovi Matematički and still later in Sarajevo Journal of Mathematics (Sarajevo), Glasnik matematički (Zagreb), Matematika Crne Gore, now Matematica Montisnigri (Podgorica) and Punime Matematike (Priština).
Veselin Perić served two terms as president of the Society of Mathematicians, Physicists and Astronomers of Bosnia and Herzegovina. He run the postgraduate studies program of the Department of Mathematics from 1980 to 1990; served as a Department Head, and later as the Dean of the Faculty of Natural Science and Mathematics of the University of Sarajevo. He led more two or three years projects with 10 to 20 mathematicians, and he served on dozens of educational and scientific commissions at various levels (departmental, faculty, university, state).
As a result of so rich scientific, professional and other activities Veselin Perić, in 1987 was elected as a member of the Academy of Sciences and Arts of Bosnia and Herzegovina. After the formation of the Academy of Sciences and Arts of the Republic of Srpska he became a corresponding member, and then a full member in 1997. In 2002 he was elected as an honorary member of the Academy of Sciences and Arts of Montenegro.
For his dedicated work in teaching and especially for his scientific work he had received many awards as the Order of merits for the people with silver star and both of Bosnia and Herzegovina most important awards for science: Veselin Masleša and the 27th of July.
Academic Perić was not only a very successful and respected scientist in the field of algebra, but a man with broad mathematical and wide cultural scope combined with extraordinary human qualities. He was an excellent lecturer and person, a refined intellectual who besides mathematics had a wide knowledge in literature, classical music as well as history and philosophy. His total influence over a long period was of critical importance for the entire mathematical life of the community where he lived and worked, particularly Bosnia and Herzegovina, where he spent the best years of his creative life and contributed the most.
The death of Veselin Perić – Veso marks his parting from us as a scientist who grew with the University of Sarajevo and whose total being is intimately connected with the advance of the mathematical sciences and mathematics
in general in Bosnia and Herzegovina. His name and his contributions leave a deep trace on us and hold a special place in our memories. He will be always remembered by those who had the honour to know him.

[sitna.buranija]

[nellington]

Nekad davno je Dedo Hikmet pitao za Miloša Radojčića - danas malo i o njemu.

Nekoliko radova dr. Radojčića, uključujući i doktorsku disertaciju.

Članak o digitalizaciji radova dr. Miloša Radojčića u kojem možete naći i njegovu dužu biografiju.

Sa web stranice matematičkog instituta SANU prenosimo nešto kraću biografiju (autori: Rade Dacić i Miodrag Mateljević):



Miloš Radojčić (1903 - 1975) is one of the most important Serbian mathematicians that were born in the first ten years of the 20th century. He was the first and only one to be distinguished from the famous mathematical authority, Mihailo Petrović, having chosen one of the most difficult research topics in science. At the Department of mathematics of the University of Belgrade, he introduced three new courses and was the author of two books of the highest rang. Also, he was the first one to teach with highest mathematical precision, showing his students the true nature of mathematics. He wrote a book General mathematics with which he brought to focus the importance of the history of mathematics for the development of the mathematical thought. His contribution to that essential science was evident. He performed the role of a university professor with extreme dedication and conscientiousness.

Miloš was an intellectual person with a wide range of interests, broad culture, and creativity in many areas: philosophy, poetry, literature, drama and painting, the study of the Serbian folk literature, Njegoš and fresco painting, the study of exceptional characters from European poetry and philosophy. He was even interested in great world religions, Christianity and Buddhism. He was one of the greatest Serbian intellectuals at the first half of the 20th century.

He spent his life working as a professor at the Belgrade university until 1959, then he was a professor at the university of Khartoum in Sudan until 1964, and finally he worked as an associate of the National center for scientific research in Paris (Centre national de la recherche scientifique). He was a corresponding member of the Serbian academy of science. While he was in Serbia he gave a major contribution to the development of the Department of theoretical mathematics at the Belgrade university. His teaching was conducted at the level of the highest mathematical precision. He cultivated the pureness and regularity of the Serbian language and he wrote with a style that could be considered exemplary.

He introduced the following subjects into the teaching of mathematics at the Belgrade university: synthetic geometry (Euclidean geometry and the geometry of Lobachevsky) and descriptive geometry. The scientific work of Miloš Radojčić went into two mathematical areas: the theory of analytic complex functions and the theory of relativity. The topic of his work in the first of these two areas is the multiform analytic functions and their Riemann's surfaces.

In the theory of analytic functions Radojčić proved that every analytic function (in whichever area of the Riemann's surface) can be approximated with algebraic functions. Also, he generalized the famous statements of Weierstrass and Runge about the representation of analytic functions with polynomial and rational functions to the full extent. At the same time he generalized the famous Cauchy integral formula, adapting it to domains on Riemann's surfaces. In the geometric theory of analytic functions he gave a general method for the splitting of whichever Riemann's surface into simple parts, wherever such splitting is possible, as the case is with the unlimited Riemann's surfaces. It gave him a basis for further work in general automorphic functions, as it did for the Japanese mathematician Shimizu (an example of that would be Radojčić's result that every meromorphic function is somewhat automorphic). Also, Radojčić studied the topological properties of analytic functions in the proximity of essential singularities, including the problem of the type of Riemann's surfaces: a problem that was considered by a number of important mathematicians at the time.

Miloš Radojčić applied the geometric method of proving whenever he could. That is especially reflected with the problem of splitting of the unlimited Riemann's surface into simple parts. According to the competent opinion of the German mathematician E. Ulrich, Radojčić achieved the best results with that method. Radojčić also proved himself to be an excellent university professor: he had the intention to be the author of a book for every subject he used to teach. In such a way he created three exceptional books: two books for the students of mathematics and the history of ancient mathematics for the students of philosophy. He was a person whose moral virtues can be used as a model.

In the second area of his mathematical study, Miloš Radojčić worked on the axiomatic foundation of the special theory of relativity. However, he also had ideas about the way the general theory of relativity can be founded axiomatically. The summary of his finished work in this area can be found in the monography Une construction axiomatique de la Theory de l'espace-temps de la Relativite restreinte, Monographic t. CDLXII, Acad. Serb des Sc et des Arts, 1973. His approach to this problem is based on the principles of axiomatic foundation only known to Radojčić, which is essentially different from the approach of other scientists who were concerned with the foundation of the theory of relativity (for example S. Basri, A. Lihnerovich and P. J. Pimeno).

In the axiomatic foundation of the theory of relativity M. Radojčić did not include any completed structures, considering it justified that the topic of a very fundamental and elementary importance such as the cinematics of the Theory of relativity, which includes the very basic Euclidean geometry, deserves an independent and, in the modern way, an elementary approach. His principle is: the less assumptions, the more proving. Similarly, he disagrees with the derivation that is analogous to the derivation of some known and appreciated constructions. His ideas in the choice of axioms was led by the tendency of the axioms to be, in their physical interpretation, as close to the observable facts as possible, or at least if the existence of the axioms could be imagined.

[nellington]

Danas o Jovanu Karamati (čuli ste za Karamatinu nejednakost?)

Duža biografija.

Sa web stranice matematičkog instituta SANU prenosimo nešto kraću biografiju (autor: Aleksandar Nikolić):



An old and distinguished Czinczar Karamata family comes from the area of Mavrovo. At the end of 18th century, they moved to Zemun and, very soon, adopted to the new community and melted into the Serbs. Jovan Karamata (1902 - 1967) was born on February 1, 1902, in Zagreb, in a middle class family, financially and spiritually rich environment, When he was still a baby, his family moved to Zemun, a town that he has always considered his native town. In 1909, he began his elementary education in Budapest, but continued and finished his education in Zemun, in 1913. At the same year he enrolled the Zemun Gymnasium, but in 1914, before the outbreak of the First World War, he left Zemun and moved to Susak, near Rijeka. Due to war circumstances his father sent him to Lausanne, Switzerland, where he enrolled the cantonal Gymnase scientifique, and graduated in 1920. There he acquired good secondary school knowledge of mathematics, but also a sense of being precise, pedantic and diligent, qualities that later on left very vivid trace on his work.

He returned to Belgrade in 1920, and enrolled the Technical Faculty, University of Belgrade. He passed his entrance examination at the Civil engineering department of the Technical Faculty in 1922, but he transferred to study mathematics at the Faculty of Philosophy, University of Belgrade, where he attended lectures on theory of mathematics, applied mathematics and experimental physics. He graduated in 1925, and immediately upon his graduation was appointed assistant-beginner with professor Mihajlo Petrović. He passed his doctoral examination in 1926, with the thesis On a type of limits resembling determinate integrals.

From December 1927 to September 1928, he was awarded scholarship from Rockefeller Foundation for specialization in Paris. In 1929, after completing his specialization in Paris, he was appointed assistant for mathematics at the faculty of Philosophy, University of Belgrade.

In 1930 he was elected assistant professor for the subject mathematics, associate professor in 1937, and full professor in 1950. In 1951 he left Belgrade and went to Geneva, where he was elected full professor of the University of Geneva. He died in Geneva, on August. 14,1967.

Jovan Karamata published 122 scientific works, 10 monographs and textbooks and pedagogical papers. The most important results that he has achieved were in the field of classical mathematical analysis, exactly in Tauberian theory of function and theory of slowly varying function and regularly varying function.

Those obtained results, as well as results obtained in other fields of analysis and mathematics (Mercer theorem, inequalities, trigonometric integrals, etc.) were cited numerous times in works and monographs of that time, and are cited even today. He was highly esteemed scientist and lecturer. He participated in a number of congresses and visited universities in Europe and America. His scientific fame earned him a corresponding member of the Yugoslav Academy of Sciences and Arts in 1933, the Czech Royal Society in 1936, the Serbian Royal Academy in 1939, and full member of the Serbian Academy of Sciences, in 1948. He was a member of Swiss, French and German mathematical societies, member of French Society for Development of Science and was also a permanent collaborator in scientific journal L`Enseignement Mathematique. He took active part at the University activities, the Serbian Academy of Sciences and its Mathematical Institute. He greatly contributed to the renown of Belgrade mathematical school in the world.

His original mathematical results made him world famous, but of the same glory and importance is Karamata's school of mathematics. His students also acquired the name of distinguished mathematicians.

[nellington]

Sa sitea biografije.org ovog jutra prenosimo biografiju Marina Getaldića.



Prvi hrvatski matematičar europskog formata. Kao datum rođenja Marina Getaldića (lat. Ghetaldus) uzima se 2. listopada 1568. godine. Njegovi roditelji, Maro Marinov Jakova Getaldić i Anica Andrije Restić, imali su pored Marina još petoro djece: sinove Andriju, Šimuna, Martolicu i Jakova, te kćerku Niku koja je u punoljestvu stupila u samostan. Njezin odlazak u časne sestre navodi mnoge povjesničare na tvrdnju kako imovno stanje Getaldića nije bilo na visini njihova plemićkog ugleda. Braća su se međusobno slagala, dugo su vremena živjela u istoj kući, odmah iza crkve Svetog Vlaha. Osim Jakova, svi su se poženili. Od onih koji su stupili u brak jedino Andrija nije imao poroda, a njegovom smrću 1654. gasi se i obiteljsko stablo Marina Getaldića.

Marin se igrao sa svojim vršnjacima oko Orlandova stupa, kraj već spomenute, crkve Svetog Vlaha ispred Kneževa dvora u uskim uličicama i na skalinama starog grada. Osnovno obrazovanje dobio je od franjevaca. Učitelj mu je biosvećenik Ivan Šimunov, koji je podučavao djecu gramatici i pismenosti. Njegovu školu su završili mnogi ugledni Dubrovčani. Gimnazija, u koju se Getaldić upisao nakon završene osnovne škole, bila je na zavidnoj razini. Njezini su predavači u to doba poznati humanisti i pjesnici, znalci jezika i literature. Zahvaljujući stručnosti i znanju umova, kakvi su bili Franjo Serdonati i Dominik Tati, Getaldić je je savršeno ovladao latinskim jezikom kojim se služio kao drugim materinjim jezikom. Bili su tu i vrsni repetitori - Ivan Hristoforov i Viktor Bazaljić. Po svemu sudeći dvojica nastavnika matematike uveli su Marina Getaldića u znanost koju će toliko zavoljeti i obogatiti brojnim originalnim radovima.

Gimnaziju je završio vjerovatno 1588. kada je kao punoljetni vlastelin postao član Velikog vijeća. Kao svaki drugi mladi vlastelin on se kretao u učenim krugovima, naročito onom obrazovanom oko prelijepe Cvijete Zuzorić čiju su ljepotu opjevali mnogi pjesnici onog doba. Tom krugu su pripadali mnogi ugledni Dubrovčani, među kojima Nikola Nalješković (književnik i astronom), Nikola Gučetić (filozof, pedagog i državnik), Viktor Beselji (državni kancelar i pjesnik koji je pisao na latinskom jeziku), Didak Pir (pjesnik) te Mavro Orbini (povjesničar i panslavist). Pretpostavlja se kako se Getaldić zadržao u Dubrovniku dvije godine kao činovnik samostalno proučavajući matematičke spise i razgovarajući s prijateljima o mnogim zanimljivim problemima kako književnim tako i matematičko-astronomskim. U knjigama stoji da je 1590. imenovan za kapetana Janjine na Pelješcu gdje je ostao šest mjeseci i u međuvremenu bio kažnjen zbog olakog shvaćanja dužnosti. Vrativši se s Pelješca postao je jedan od dvojice službenika u Državnom uredu za naoružanje, a potom u uredu za prodaju soli na Neretvi. U knjigama onog doba nije pronađeno do koje je godine obavljao razne činovničke poslove u Dubrovniku. Kao najpouzdaniji datum njegova odlaska u Europu s prijateljem Marinom Gučetićem uzima se 1597. godina. Gučetiću će kasnije posvetiti svoj "Zbornik različitih problema". U tom zborniku, između ostalog, Getalić piše: "Proputovali smo skupa sjevernu i južnu Njemačku, dvije smo se godine zadržali u Engleskoj, nijedan nam kraj Francuske nije ostao nepoznat, prošlo smo zajedno cijelu Italiju." Prvo je vrijeme boravio u Rimu, gdje je slušao predavanja matematičara i astronoma Cristofora Clavija, kome će namijeniti svoju raspravu "Neki stavovi o paraboli". Na istom Rimskom kolegiju predavao je filozofiju naš zemljak Franjo Petrić, dok će 170 godina kasnije tu studirati i predavati Ruđer Bošković.

Veoma brzo po dolasku u Rim postaje suradnik i prijatelj svojim profesorima. Odlazi k njima u kabinet na razgovore o njihovim predvanjima ili o literaturi iz prirodnih znanosti. Nakon što je obišao Europu ponovo se vraća u Rim svojim prijateljima i profesorima s kojim će cijeloga života održavati korespodenciju. U Engleskoj boravi oko 1598. godine. Tu se zadržao dvije godine, ali o njegovim tamošnjim vezama i radu ne zna se mnogo. U Belgiji boravi 1599., a iduće godine (1600.) stiže u Pariz i tamo susreće najvećeg matematičara svoga doba Françoisa Viétea (Fransoa Vijet). Viéte nije bio profesionalni matematičar ali njegova savršena logika bila je dovoljna da i u tom području bude prvi među jednakima. Upoznavši Getalića Viéte mu je dao na studiranje mnoga svoja neobjavljenja djela iskazavši tako divljenje prema Getalićevom talentu. Ubrzo Viéte dopušta Dubrovčaninu da neka njegova djela pripremi za tisak.

Nakon Pariza Getalić se ponovo zaputio u Italiju da bi se dvije godine zadržao u Padovi, omiljenom centru tadašnje inteligencije. U Padovi dolazi u dodir s Galileom Galilejem, koji je tada bio u velikom stvaralačkom zamahu. Getalić je slušao Galilejeva predavanja iz matematike, mehanike i astronomije. On se družio s ljudima među kojima se kretao i Galilei. Tako je došlo i do njihovog poznanstva, o čemu svjedoče dva Getalićeva pisma upućena genijalnom fizičaru. Nakon što je napustio Padovu 1601. proveo je godinu dana obilazeći druge sveučilišne centre, a o čemu ne znamo mnogo. U listopadu 1602. javlja se iz Rima. Iduće godine (1603.) dovršava dvije svoje rasprave u Rimu: "Neki stavovi o paraboli" i "Unaprijeđeni Arhimed". Sredinom 1603. bježi iz Rima ne pozdravivši se s prijateljima. Razlog bijega nije utvrđen no pretpostavlja se kako je počinio nekakav prekršaj zbog kojeg je mogao biti zakonski gonjen. Preko Venecije vraća se u Dubrovnik. Njegovo izbivanje iz Dubrovnika bilo je dugo i plodno. No, tu se postavlja pitanje tko je osigurao novac Getaliću za putovanja i studije? Neosporno je dokazano da je on za Dubrovačku republiku vršio određene usluge ali to je nedovoljno da objasni njegovo dugo izbivanje iz Dubrovnika. Isto tako nejasno je kakvu je ulogu u svemu tome imao Getalićev prijatelj Marin Gučetić.

U Dubrovniku je odmah izabran za apelacijskog suca, ali poslije godinu dana odlazi u Ston kako bi izgradio kulu Podzvizd. Dva mjeseca nakon tog zaduženja njega su imenovali jednim od dvojice zapovjednika i čuvara Stona. Nije to bio jednostavan i Getaliću drag posao. U Stonu i okolici harala je malarija, a uskoci su često napadali teritorij Dubrovačke republike. Na tom mjestu Getalić ostaje četiri mjeseca, a potom se vraća u Dubrovnik gdje se osjeća "kao u grobu zakopan, pa ne čujem nikakve novosti!" Tada teško oboljeva od malarije kojom se vjerovatno zarazio već prilikom svog prvog boravaka na Pelješcu. Mada bolestan održava živu korespodenciju sa svojim prijateljima i obavještava ih o svojim radovima. Oporavivši se od bolesti u službi Senata odlazi u Carigrad, kao "poklisar harača" što je bila odgovorna i značajna dužnost. On te godine radi na svom kapitalnom djelu "Apolonije uskrsli", za koje traži materijal bez uspjeha, uostalom kao i u Carigradu. Nakon što je obavio poklisarski posao vraća se u Dubrovnik. Tih godina intezivno se bavi građenjem raznih fizičkih instrumenata eksperimentirajući po ugledu na Galileja. Naročito su ga zanimali optički instrumenti kao što je refraktorski teleskop.

Sve do smrti 1626. radio je na raznim državnim poslovima, čas kao činovnik ureda za vino, pa ureda za preradu vune te kao konzul za građanske parnice, te ponovo kao sudac apelacijskog suda i kao carinik. Kad su mu vatikanske vlasti napokon ukinule kaznu zabrane ulaska u Rim on se zaputio tamo. U Rimu se vjerovatno zadržao godinu dana, poslije čega se ponovo vraća u Dubrovnik. Getaldić nije živio ugodan i lak život, ali nije se ni žalio. Savjesno je obavljao svoje dužnosti u državnim poslovima bilo da je riječ o Velikom vijeću ili o preradi vune. U Rimu je bio predložen za člana ugledne akademije Lincei (Linćei), ali nije mogao biti izabran jer se nije znalo gdje se nalazi. S Marijom Sorkočević Getaldić imao je tri kćerke - Anicu, Franicu i Mariju. Supruga mu je umrla nedugo poslije posljednjeg poroda, što ga je teško pogodilo. I sam je poboljevao i osjećajući da mu je kraj blizu nastojao je oporučno riješiti pitanje budućnosti svojih kćerki, a kao izvršitelja posljednje volje imenovao je svoga brata Andriju. Marin Getaldić preminuo je u Dubrovniku 7. ili 8. travnja 1626. godine. Na ulaznim vratima njegova imanja na Pločama i danas se može pročitati natpis koji u prijevodu glasi:

Budite daleko, zavisti, svađe, taštine, brige!
Mir i spokoj krase pećine, pervoje, hridi.

[nellington]

(Sa wikipedije na srpskom jeziku)



Mihailo Petrović Alas (1868-1943)

Rođen je 6. maja 1868. godine u Beogradu, na Savskoj padini, nedaleko od Konaka kneginje Ljubice, kao prvo dete oca Nikodima, profesora Bogoslovije, i majke Milice (rođene Lazarević).

Završio je Prvu beogradsku gimnaziju u periodu 1878-85, a zatim upisao Prirodno-matematički odsek Filozofskog fakulteta u Beogradu. Studije u Beogradu završio je 1889. godine. Posle toga, u septembru 1889. otišao je u Pariz radi daljeg školovanja i spremanja prijemnog ispita za upis na École Normale Supérieure (Visoka normalna škola, Naučni odsek). Na Sorboni je diplomirao matematičke nauke 1891. godine, a fizičke nauke 1893. godine. Kao najbolji student svoje generacije prisustvovao je prijemu kod predsednika Francuske republike 1893, a isto tako i 1894. godine. Radio je na pripremi doktorata i 21. juna 1894. godine odbranio je doktorsku disertaciju na Sorboni, pred komisijom profesora Šarl Ermit, Emil Pikar i Pol Penleve i stekao stepen Docteur és sciences mathematiques (doktor matematičkih nauka). Njegov doktorat je bio iz oblasti diferencijalnih jednačina.

Godine 1894. godine postao je profesor za matematičku grupu predmeta na Velikoj školi u Beogradu, nasledivši na tom mestu Dimitrija Nešića, prilikom izbora imao je samo jedan glas više od protivkandidata Petra Vukićevića. Kralj Aleksandar I Obrenović ga je svojim ukazom od 22. oktobra 1894. postavio za profesora matematike na Velikoj školi. Alas je u to vreme bio jedan od najvećih stručnjaka u svetu za diferencijalne jednačine. Predavao je mnogim generacijama studenata, sve do odlaska u penziju 1938. godine. Godine 1897. postao je dopisni član Srpske kraljevske akademije i dopisni član Jugoslovenske akademije znanosti i umjetnosti u Zagrebu. Redovni član Srpske kraljevske akademije postao je 1899. godine, kada je imao 31. godinu.

Konstruisao je hidrointegrator i sa njime osvojio zlatnu medalju na Svetskoj izložbi u Parizu 1900. godine.

Kada je 1905. godine Velika škola prerasla u Beogradski univerzitet među prvih osam redovnih profesora koji su dalje birali ceo nastavni kadar bio je i Mika Alas. Predavao je na Filozofskom fakultetu gde je 1908/09 bio dekan.
Objavio je veliki broj pronalazaka, naučnih radova, udžbenika i putopisa sa svojih pomorskih putovanja. Dobio je veliki broj nagrada i priznanja i bio je član nekoliko inostranih akademija nauka (Prag, Bukurešt, Varšava, Krakov) i naučnih društava. 1927. posle smrti Jovana Cvijića, akademici su ga predložili za predsednika Akademije, ali vlasti nisu prihvatile ovaj predlog. Razlog je verovatno bio taj što je Mihailo Petrović Alas bio blizak prijatelj princa Đorđa Karađorđevića, kraljevog brata, koji je 1925. uhapšen i nalazio se u kućnom pritvoru. Godine 1931. akademici su ga jednoglasno predložili za predsednika Akademije, ali vlasti ponovo nisu prihvatile predlog.

Godine 1939. postao je počasni doktor Beogradskog univerziteta. Iste godine nagrađen je ordenom Svetog Save prvog reda.

Po svom naučnom radu i rezultatima Mihailo Petrović Alas spada u najveće srpske matematičare, jedini matematičar među 100 najznamenitijih Srba. Njegova zasluga je posebno velika što je bio osnivač beogradske matematičke škole, iz koje proistekao veliki broj njegovih učenika koji su nastavili njegovo delo. Sve doktorske disertacije iz matematike odbranjene na Beogradskom univerzitetu od 1912. do Drugog svetskog rata, bile su pod njegovim mentorstvom.
Bio je učesnik Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata kao oficir, i posle rata je bio rezervni oficir.

Bavio se kriptografijom, njegovi šifarski sistemi su dugo godina korišćeni u vojsci, sve do Drugog svetskog rata. Godine 1941. on je ponovo pozvan u rat kao rezervni oficir, Nemci su ga zarobili ali su ga posle nekog vremena pustili zbog bolesti.
Profesor Mihailo Petrović je umro 8. juna 1943. u svom domu na Kosančićevom vencu u Beogradu.

Bavio se ribarstvom, otuda i njegov nadimak Alas. Godine 1882. postao je ribarski šegrt, 1888. ribarski kalfa, a 1895. položio je ispit za ribarskog majstora. Učestvovao je donošenju prvog „Zakona o slatkovodnom ribolovu“ na jezerima i rekama Srbije 1898. godine. Na međunarodnoj izložbi u Torinu 1911. dobio je zlatnu medalju za izložene eksponate iz ribarstva. Rekordan ulov je imao 1912. kada je ulovio soma od 120 kg. Bio je ne samo ljubitelj, nego i dobar poznavalac ribarstva, pa je u tom svojstvu učestvovao u pregovorima za zaključenje konvencije o ribolovu sa Rumunijom, kao i u pregovorima o zaštiti ribolova na Savi, Dunavu i Drini sa Austrougarskom. Bio je jedna od najpopularnijih ličnosti starog Beograda, poznat kao Mika Alas.

Svirao je violinu, 1896. osnovao je sviračko društvo pod nazivom „Suz“.

Mihailo Petrović bio je pasionirani putnik, proputovao je kroz sve evropske zemlje i upoznao njihove glavne gradove, a obišao je i severni i južni pol. Pisao je i putopise, a napisao je i „Roman jegulje“. Objavio je i knjigu „Đerdapski ribolovi u prošlosti i sadašnjosti“.

[nellington]

O kome sljedećem da pišemo? Ima li ko kakvu želju?