Forum Klix.ba

NA PEDESET PRVOJ GODIŠNJICI VI LIČKE PROLETERSKE DIVIZIJE “NIKOLA TESLA” (1993)

Na skupštini sekcije boraca VI proleterske ličke divizije (51. godišnjica formiranja - 22. novembra 1993)

Izlaganje Ilije Radakovića:

Naš rat 1941-1945. je narodnooslobodilački i partizanski rat. Ovo “narodni” nam brišu i spajaju nas sa ostalim ratovima.

Naš rat je dio antifašističke borbe (poznat i priznat) jugoslovenskih naroda i širih evropsko-svjetskih razmjera. Ovo “antifašističko” hoće da nam zbrišu. Naturaju nam imena “ratnici” i “veterani”. Neka se drugi zovu kako hoće, a mi smo partizani.

Naša boračka organizacija treba i dalje da bude samostalna i sa svim obilježjima. Organizacijski nema ništa integralno sa drugim, a saradivati možemo ako se dogovorimo.

Prvi svjetski rat 1912-1918. bio je integrativan. Stvorena je zajednička Jugoslavija. U ratu (1941-1945) stvorili smo još veću FNRJ i SFRJ. Naš narodnooslobodilački rat bio je još integrativniji.

Besmisleni rat od 1990. do 1995. stvorio je tzv. SRJ - najmanju do sada. Bio je dezintegrativan i razbio je SFRJ. Na žalost, i među borcima našeg rata ima razbijača. U nekim stavovima SUBNOR-a nama se podmeće da smo “zarobljenici vlastite prošlosti”, da smo 50 godina živjeli u “političkom zatočeništvu”, što sve ne stoji. Nema osnova da mjenjamo značke sa petokrakama, čeka nas obnova porušenih spomenika našeg rata, koji su svuda skrnavljeni i rušeni. Naša aktivnost se i dalje temelji na istorijskom kontinuitetu borbe za slobodu i nezavisnost.

Protivni smo svim pokušajima da se NOR nipodaštava, vređa i ocjenjuje kao građanski rat. Oni koji to rade, opravdavaju saradnju sa okupatorom i naciošovinizmom. Mladi treba da znaju da su naši termini bili i ostaju – slobodoljublje, patriotizam, nacionalni ponos, otpor prema nasilju, solidarnost i drugarstvo.

U programima većine stranaka nema stava prema NOB-u i boračkoj organizaciji, čak ni u programima nekih tzv. socijalističkih i komunističkih partija.

Ne dozvolimo da nas u isti koš stavljaju sa nedićevcima, četnicima i drugim kvislinzima.

Boračka organizacija je planski razbijena ili oslabljena. Vlast u mnogim sekcijama i udruženjima boraca uzeli su oni koji se dodvoravaju nacionalizmu, a u posljednje vrijeme se malo i sastajemo, pored ostalog, i zbog onih koji se stide, zbog početnih stavova i zapaljenosti za neka opredjeljenja suprotna interesima boračke organizacije.

Tražimo od foruma boračke organizacije svih nivoa da se izjasne o ovom ratu i nasilju koje je porušilo Vukovar, Jajce, Foču i mnoge spomenike vezane za VI diviziju. Da se izjasne o ratu koji je bio dezintegrativan, koji je razbio ono za što smo se borili. Tu su razlike i među nama, koje su dovele do međusobnih podjela.

Naše trajno zalaganje treba da bude za mir i opštu demilitarizaciju.


Nastavak slijedi...

In memoriam

MILORAD MIŠČEVIĆ*)

*)*) Tekst je upućen “Našoj borbi”, “Večernjim novostima” i “Vjesniku”, ali nije objavljen.

Da je poginuo Milorad (Miki, Spajija) Miščević, jedan od najbližih mi i najdražih drugara, saznajem 15. avgusta 1996.

Dva dana kasnije 17. avgusta čitam u “Vjesniku” da je “14. kolovoza oko 14 sati poginuo umirovljeni general JNA Miščević od nepoznate eksplozivne naprave u dvorištu svoje rodne kuće u Pavlovcu, Zavođe broj 26. U trenutku eksplozije, s njim su bile supruga Mara i sestra Marija, koje su ostale neozljeđene.”

Pune 63 godine (od 1933), bili smo nerazdvojni, školski drugovi. U Gospiću, u SKOJ-u od 1938, u bataljonu “Marko Orešković” u VI diviziji (1941-1943), u XIX dalmatinskoj diviziji (1944), u istoj klasi Vojne akademije (1951-1953), u IX armiji (Ljubljana 1968-1970) - ovog puta kao “trio Ličana” (Miki, Ferdo i Triša), zajedno u istoj komandi.

Miloradova životna staza čista je kao suza. U SKOJ-u i KPJ (od 1938, odnosno 1940), komesar čete u “krntijašima” (1941), komesar “Krbave”, član Politodjela XIX divizije, komesar brigade u 45. srpskoj diviziji. Poslije rata je komesar divizije u Makedoniji i Srbiji, direktor tvornice “Marko Orešković” u Ličkom Osiku, načelnik Štaba ljubljanskog područja i načelnik operativnog odjeljenja u IX armiji, da bi uspješnu vojničku karijeru završio kao načelnik Štaba teritorijalne odbrane Socijalističke Republike Hrvatske i tu, u Zagrebu, penzionisan.

Uoči besmislenog rata i za vrijeme njegovog trajanja (1990-1995), potpisnik je mnogih apela za mir i protiv sunovrata. Milorad je bio i ostao antifašista. Rodnu kuću njegove Mare Bubaš u Ličkom Novom srušili su nacionalistički ekstremisti (ustaše). Milorad je to vidio na zagrebačkoj TV i za taj strašan čin tužio novu državu. Njegovu rodnu kuću u Zavođu (Pavlovac) opljačkali su i demolirali nacionalistički ekstremisti (četnici). Oba rušenja dogodila su se prije takozvane “Oluje”, tog velikog političkog poraza (1995), kao što je politički poraz (1991) značilo i priključenje djela gospićke općine - gračačkoj općini.

U toku besmislenog rata (1990-1995) - te najstrašnije stranice u istoriji ne samo Like - sretali smo se više puta i to van Like i Hrvatske - u Sloveniji. Najviše smo razgovarali o našoj Lici i njenoj tragediji. Važna tema bila je i perspektiva naših unuka. Dogovorili smo se da obiđemo Plitvice, Vrebac (njegov rodni kraj), Gračac (Ferdino rodno mjesto) i Jošan (moje rodno mjesto). Ferdo je - i zbog Like - presvisnuo 1995. Bez Ferde sreli smo se juna 1996. u Čatežu. Tom prilikom Milorad je govorio: “Idžo, bio sam u Lici više puta - sve je to tužno i ružno, otići ću i ovog ljeta, pa, kad se vratim, dogovorićemo se, biće barem šljiva, ti kao ‘stranac’ - vidi...”

Otišao je u Liku i tu u Zavođu, sređujući rodnu kuću i šljivar oko nje - poginuo pod Vrebačkom Stazom.

Ostao sam sam, ali učiniću sve da, prije mog kraja, obiđem dio naše opustošene Like, u kojoj gotovo da nema ni Srbina ni Hrvata, svratim na Mirogoj, poklonim se i stavim “suzu” od ličkog pitomog korova na urne Ferde i Milorada – opet su zajedno, a njegovoj Mari, sinovima i unucima, koje je obožavao, izrazim saučešće.
Kranj, 20.8.1996.
Ilija Radaković


Nastavak slijedi...

Fair Life wrote: Uoči besmislenog rata i za vrijeme njegovog trajanja (1990-1995), potpisnik je mnogih apela za mir i protiv sunovrata. Milorad je bio i ostao antifašista. Rodnu kuću njegove Mare Bubaš u Ličkom Novom srušili su nacionalistički ekstremisti (ustaše). Milorad je to vidio na zagrebačkoj TV i za taj strašan čin tužio novu državu. Njegovu rodnu kuću u Zavođu (Pavlovac) opljačkali su i demolirali nacionalistički ekstremisti (četnici). Oba rušenja dogodila su se prije takozvane “Oluje”, tog velikog političkog poraza (1995), kao što je politički poraz (1991) značilo i priključenje djela gospićke općine - gračačkoj općini.

Novi licki Osik su cijelo vrijeme rata drzali ctnici. Mjesto su preimenovali u Teslingrad.

Kronoloski je netocno da su Ustase mogli dici kucu "Mare Bubas" u zrak prije Oluje jer "Ustase" tamo nisu niti bile.

Vjerujem da je tekst intoniran tako da podijeli krivnju jer prema svim ekstrmistima treba jednako cak i ako se laze.

XI - Beleška o autoru


Nije se moralo ratovati nigdje,
ni u Sloveniji, ni u Hrvatskoj,
ni u BiH. Srbija i Crna Gora nisu
smjele ući u rat / Vojni je vrh
pod Mamulom i Kadijevićem
prihvatio formulu: ili federacija,
ili ništa, pri čemu je JNA postavio
u ulogu osnovne kohezijske snage
te federacije / Ne treba zaboraviti
da je JNA i kadrovski bila takva da
je naginjala Miloševićevoj opciji,
a u godinama prije 1990. ona je
postajala sve više "srbijanskom"

Ilija T. Radaković rođen je 6. aprila 1923. godine u selu Jošan - Udbina, Lika.

Osnovnu školu je završio na Otriću, gimnaziju u Gospiću, a učiteljsku školu u Petrinji.

Član je SKOJ-a od 1938, a KPH (KPJ) od 1941. godine.

U NOR-u je bio politkomesar 9. gerilskog odreda (1941), politkomesar bataljona “Marko Orešković” (1942), politkomesar Sjevernodalmatinskog odreda i 5. dalmatinske brigade (1943. i 1944), a od januara 1945. politički komesar 9. dalmatinske divizije u činu potpukovnika.

Poslije rata, bio je politkomesar tenkovske divizije (1945. do 1948), politkomesar mehanizovanog korpusa (1948. do 1950), u činu pukovnika; glavni inspektor u Političkoj upravi JNA (1950/51). Poslije završene Više vojne akademije (1951-1953) vojni je izaslanik u Burmi (1954-1957). Od 1957. do 1961. pomoćnik je načelnika II (vojno-obaveštajne) uprave Generalštaba, a od 1961. do 1965. je komandant Gardijske divizije u činu general-majora. Završio je školu operatike. Od 1965. do 1968. je zamjenik načelnika nastavne uprave Generalštaba. Od 1968. do 1970. je pomoćnik komandanta 9. armije u Ljubljani, u činu general-potpukovnika. Od 1970. do 1973. je načelnik planske uprave Generalštaba. Od 1973. do 1978. je načelnik operativne uprave i zamjenik načelnika Generalštaba u činu general-pukovnika. Od 1978. do 1984. je pomoćnik saveznog sekretara za narodnu odbranu, a od 1984. do juna 1985. je zamjenik saveznog sekretara za narodnu odbranu, kada je redovno penzionisan. Bio je član CK SKJ, izabran na XII kongresu.

Pored ordena Narodnog heroja i Partizanske spomenice 1941. odlikovan je sa 17 jugoslovenskih ordena i medalja. Nosilac je šest inostranih odlikovanja (poljskog, burmanskog, egipatskog, sovjetskog, bugarskog i talijanskog).

Objavio je više radova, od kojih su zapaženiji “Titova misao u strategiji oružane borbe” (“Vojno delo”, 1978), “Kninska operacija - velika pobjeda NOV i POJ” (“Kninska operacija”), “Iskustva iz dejstava IV armije u završnim operacijama 1945” (“Završne operacije”), “Arapsko-izraelski rat 1973” (I uprava, 1974), “Operativno-strategijska iskustva ratova poslije II svjetskog rata”. Iz oblasti pozadinskog obezbjeđenja i planiranja razvoja oružanih snaga, objavio je više radova u časopisima “Pozadina” i “Vojno delo”.

Do 1998. godine živeo je u u Beogradu a od tada živi u Kranju. Oženjen je, ima dva sina. Bio je predsjednik Fudbalskog kluba i Jugoslovenskog sportskog društva “Partizan”. Jedan je od osnivača i najaktivnijih članova Društva za istinu o antifašističkoj narodnooslobodilačkoj borbi u Jugoslaviji 1941-1945. i Saveza antifašista Srbije.


Nastavak slijedi...

SUMMARY

THE ABSURDITY OF YU WARS

The absurdity of waging wars can be proved by an analysis of the war events in the territory of the former Socialist Federal Republic of Yugoslavia. As a veteran of the National Liberation War in Yugoslavia (1941-1945) who fought from the beginning of the war, and as a professional soldier who has performed numerous distinguished military functions, ending his career in the capacity of general in the Yugoslav People´s Army, and deputy federal defence secretary, Ilija Radaković presents his expert comments in this book regarding the tragic end of the former Yugoslav state and its army. His account of the events is a significant contribution to providing a comprehensive overview of the causes and consequences of the fall of Yugoslavia, a survey will be possible only in the time to come, since, at this moment, many of the indispensable conditions for a through appraisal have not yet been created. Many of the relevant sources of facts are inaccessible, many of the basic truths have been buried deep under the layers of propaganda conducted by the warring sides and particularly by those who have been endeavouring to hide their guilty conscience and wash blood from their hands, avoiding the responsibility for their indisputable crimes against man and humanity.

Pointing to the catastrophic consequences of the war in Slovenia, Croatia, Bosnia and Herzegovina, and bearing in mind that Serbia and Montenegro, i.e. the Federal Republic of Yugoslavia, were involved in the events, despite the fact that direct war operations were not conducted in their territory, the author underscores, apart from other things, that nobody has the right to keep silent in the face of the tragedy, and that it is necessary to eliminate all taboos in order to be able to reveal the full truth and to have all the actors - who have caused the immeasurable human tragedy and suffering along with the enormous material destruction by annihilating, in an instant, the half-a-century-long endeavours of the whole Yugoslav community face with their responsibility.

The author explains the view that it was indispensable to introduce reforms and to reorganize the now disintegrated state and its army, claiming that there was not a single justified reason for the brutal war. “Splitting up within the framework of the same geographical territory is impossible, the author points out, however, if this had to be done, it could have been carried out without bloodshed, the way it was done in certain not so remote countries.”

The book is divided into three sections, each being self-contained in a certain way, however, all three being mutually related and integral in their essence. The direct cause of the appearance of the first section was the book “My View of the Disintegration-A Military Without a State” by general Veljko Kadijević who was the federal defence secretary and head of the Supreme Military Headquarters at a crucial moment for the Socialist Federal Republic of Yugoslavia. In discussing all the events within a broader context of causes and consequences, Radaković presents a critical analysis of all the statements made bv the author of the above book, pointing to their vagueness and insufficiently clear wording, deliberate omissions of facts, contradictory views, and particularly, the responsibility- of the Supreme Military Headquarters for the war as the worst possible choice that could have been made. Within that context, the author discusses the absurdity of the Yugoslav war, explaining the essence of the attack against the concept of the total national self-defence, and discussing the participation and responsibility of the intelligentsia, creeds and paramilitary forces.

The second part of the book by Radaković includes documents and notes he took in the period preceding the war and at the time when the developments indicated the possibility of a Yugoslav disintegration. Their concreteness is what makes them a significant contribution to a better understanding of the first part of the book, all the more so considering the fact that mention is made of many key figures and the public is given the possibility of reviewing the facts that cotlld previously be heard only “behind the closed door”.

The third part - “We Did Not Keep Silent”, presents the pleas made by distinguished Yugoslav military, political and other figures, who kept cautioning the public, since 1988, about the looming danger demanding that the course set for war be changed. These appeals were harshly rejected at the time and were regarded as Don Quixotian. However, already now, they are a testimony about the tact that during that unreasonable time, there were forces guided by reason that now have an even greater moral right to demand a full explanation and assuming of responsibility by those who are liable, because, otherwise, there will be no real and lasting peace in this region, nor any integration in the modern European and international trends.

All this has been supplemented by a chronology of the events including the comments and reflections ot the author, a national hero and now retired general, which he has presented from military point of view, emphasizing that while writing this book, his partizan experience, which was pervaded by the struggle to promote the idea of brotherhood and unity of the Yugoslav peoples during the most difficult temptations of World War II, intertwined with the pain he shared with all those who suffered, at the time, watching all that being destroyed because of irrational claim that living together is impossible, although, despite everything, living together is something we must all accept. “Also, my feeling of affiliation with the Yugoslav Peoples´ Army has intermingled with the feeling of anger because of the fact that due to the stupidity- of the conceited “politicians” and “military leaders”. it was abused, humiliated and annihilated, without deserving such a klix.”


Nastavak slijedi...

IZ RECENZIJA BEOGRADSKOG IZDANJA KNJIGE

Ilija Radaković: BESMISLENA YU RATOVANJA

Postojan i dosljedan od ustanka u Lici 1941. godine do rasturanja avnojevske Jugoslavije besmislenim ratovima, Ilija Radaković uvjerljivo oslikava vrijeme jugoslovenskog sunovrata 1990-1995. godine. Besmislene ratove vođene od Soče do Drine, Dunava i Konavlja ili obratno vidi kao obračune onih koji su na ruševine zatečenih svjetova, naselili nacifašističke kumire prošlosti, obdarene žudnjom za neograničenim zločinima, a štićene apsolutnom moći upravljača – državom, političkim strankama, konfesijama, etnosom i svekolikim “nebeskim narodom” - svih onih koji su zloupotrebili uniforme nekadašnjih vojvoda, junaka i vitezova, a vojnu taktiku i operatiku, pretvorili u najbestijalniji zločin.

Sublimirajući životni nauk, stručnu evokaciju, stečenu i na visokim položajima u vojsci, vještinom analitičko-kritičkog zapažanja i posmatranja, selekcijom validnih činjenica, Ilija Radaković je knjigom “Besmislena YU ratovanja” poklonio čitaocima djelo trajne vrednosti, nezaobilazno za sve one koji traže odgovor na pitanje - zašto su našim prostorima protutnjale sile ludila i bezumlja, gazeći i žive i mrtve, rušeći sela i gradove, razarajući stvaralaštvo prethodnika, devastirajući kulturno-istorijske spomenike i sakralne objekte, skrnavljujući moral onih kojima je čast i poštenje utkano u bit življenja. Kontemplacija kojom je Radaković oslikao turbulentnu sudbinu jugoslovenskih naroda rastjeranih i rasturenih sa prostora avnojevske Jugoslavije, potvrdila je dugotrajnu nužnost u naučnom, publicističkom, edukativnom, politikološkom, sociološkom, istorijskom i kulturološkom radu, kao snažan portret genois saeculi Slovenaca, Hrvata, Srba, Crnogoraca i Muslimana. Taj trajni domet autorskog djela izraz je pobunjene savijesti čovjeka, okrenuta čovjeku. A Ilija Radaković je doista, još i u vrijeme prije nego što je ratna stihija počela, u vrijeme kada su mnogi intelektualci, vjerski dostojanstvenici, samozvani očevi otadžbine i enormnom ksenofobijom obdarene “nacionalne vođe” mobilisale nepamet u službi nacionalizma, rata i ljudožderstva, pripadao onoj ne mnogobrojnoj grupi istomišljenika koji su bez dvoumljenja odbacili šovinističke laži i duh defetizma - ustali u odbranu istine, protiv mržnje i obmana, protiv prevarama ratne propagande inaugurisanih nacionalnih božanstava.
Akademik Branko Pavićević
Dr Dušan Plenča

Autor Ilija Radaković skupio je veliku dozu hrabrosti i energije da se uhvati u koštac sa nadasve teškom i osjetljivom temom, za sve nas najaktuelnijom materijom: ocjenom karaktera i uzroka poslednjeg rata koji je nekoliko godina bjesnio na jugoslovenskom prostoru. Za čestitanje je što je relevantne podatke i njihove analize skupio i smjestio u jednu knjigu. Tim prije, što su ratne operacije tek prije dvije godine, stranom intervencijom završene a mir još nije uspostavljen.

Doprinos autora, utoliko je veći što se suočavamo sa nizom otežavajućih okolnosti: - nije protekao period neophodan da se sa istorijske distance posmatraju i procjenjuju tragični događaji; postoji evidentna oskudica relevantne dokumentacije dostupne javnosti, jer nju “bogovi rata” skrivaju i redovno zlonamerno iskrivljuju istinu nastojeći da krivicu za rat i učinjene zločine prebace na druge. Takvom praksom žele izbjeći odgovornost za razbijanje II Jugoslavije, ničim opravdano razaranje i masovni genocid nad svojim dojučerašnjim sugrađanima.

U poplavi masovnih propagandnih laži na svim ratujućim stranama, do približne istine i najvećeg stepena objektivnosti mogu doći samo ljudi koji su imuni od nacionalizma i dogmatizma i veoma stručni i kompetentni analitičari. Ilija Radaković, jedan je od njih. Ističući njegovu smjelost u pristupu i razradi takve teško savladive teme i u naznačenim teškim okolnostima nije naodmet pomenuti da je autor prvoborac NOB-a i da je poslije II svetskog rata, vojnog školovanja i vršenja visokih vojnih funkcija, vojnu karijeru završio nekoliko godina pred razbijanje II Jugoslavije, u funkciji zamjenika ministra narodne odbrane.

Poseban povod i motiv da Radaković pristupi pisanju ove knjige bilo je “Moje viđenje raspada - vojska bez države” vojnog ministra generala Veljka Kadijevića objavljeno 1993. godine, koje je po komentarima mnogih čitalaca i kritičara a posebno autora “Besmislenih ratovanja”, bilo usmjereno na pravdanje poraza JNA, pravdanje nesposobnosti i nezrelosti političkog i vojnog vrha zemlje da adekvatno djeluje prema nastaloj situaciji i krizi koja je vodila raspadu države i ratu. Ilija Radaković je bio u stanju da kompetentno ocjeni slabe tačke u Kadijevićevoj knjizi i voluntaristička iskrivljavanja ratne doktrine i postupaka armije i njenih dejstava. Takvu kritiku Kadijevićeve knjige Radaković je uspješno postigao. No, Kadijevićevo viđenje samo mu je povod za šire sagledavanje uzroka rata i obrazlaganje uvjerenja da je taj rat ne samo bio besmislen i nepotreban, već da je mogao biti izbjegnut realnijim i razumnijim promišljanjem i ponašanjem tadašnjih političkih i vojnih čelnika.
Milan Basta


UZ POMOĆ I PODRŠKU AHMEDA ĐONLAGIĆA

Dio o ratu u Bosni i Hercegovini zasniva se na širem tekstu Ahmeda Đonlagića koga je smrt sprečila da javnosti predoči svoja sveobuhvatna istraživanja bosansko-hercegovačke tragedije.

Prihvatajući da bude jedan od recenzenata moje knjige “Besmislena YU ratovanja”, Đonlagić se saglasio da koristim građu, analize i saznanja do kojih je on došao. Ovom prilikom još jednom izražavam zahvalnost za pomoć i podršku koje mi je pružio. U trenutku odlaska, na radnom stolu ostavio je rukopis moje knjige rasklopljen na posljednjim stranicama, pošto je na predhodnim ispisao primjedbe i sugestije.

Podsjećam na beskrajnu tugu ovog tihog, dosljednog i dostojanstvenog čovjeka nad sudbinom Bosne i, posebno, rodne Foče i ističem njegovu ocjenu:

“Dvije su bitne karakteristike ovih ratova -
osvajanje teritorija i primjena najtežih oblika
nasilja, u suštini - genocida.”
Autor


Nastavak slijedi...

SKRAĆENICE

AO - Armijska oblast
AVNOJ - Antifašističko vjeće narodnog oslobođenja Jugoslavije

BiH - Bosna i Hercegovina

CK - Centralni komitet
CK SKJ - Centralni komitet Saveza komunista Jugoslavije
CIA - Central inteligence agency (američka obaveštajna služba)

DEMOS - Demokratska opozicija Slovenije
DFJ - Demokratska Federativna Jugoslavija
DSZ - Društvena samozaštita
DEPOS - Demokratski pokret Srbije

EZ - Evropska zajednica
EU - Evropska unija

FNRJ - Federativna Narodna Republika Jugoslavija

GŠ - Glavni štab – Generalštab
GSS - Građanski savez Srbije

HDZ - Hrvatska demokratska zajednica
HSS - Hrvatska seljačka stranka
HOS - Hrvatske oružane snage
HVO - Hrvatsko vjeće odbrane

IFOR - Međunarodne snage (International Forces Organisation)
ITN - Američka TV - mreža
INFORMBIRO - Informacioni biro

JNA - Jugoslovenska narodna armija

K - Korpus
KESS - Konferencija o evropskoj sigurnosti i saradnji
KONO - Koncepcija opštenarodne odbrane
KOV - Kopnena vojska

MUP - Ministarstvo unutrašnjih poslova

NATO - North Atlantic Treaty Organisation (Sjevernoatlantski vojni pakt)
NDH - Pavelićeva Nezavisna Država Hrvatska
NOB - Narodnooslobodilačka borba
NOR - Narodnooslobodilački rat

OEBS - Organizacija za evropsku bezbjednost i saradnju
OECD - Organizacija za ekonomsku saradnju i razvoj (Organisation for economic Cooperation and Development)
ONO - Opštenarodna odbrana
OS - Oružane snage
OS SFRJ - Oružane snage SFRJ
OUN - Organizacija ujedinjenih nacija
OZNA - Odjeljenje za zaštitu naroda (kasnije UDB-a)

POJ - Partizanski odredi Jugoslavije
PT - Protivtenkovska (odbrana)
PV - Protivvazdušna (odbrana)
PZT - Privremeno zauzeta teritorija

“RAM” - Šifrovani naziv plana za vojne operacije u BiH
RbiH - Republika Bosna i Hercegovina
RKC - Rimokatolička crkva
RM - Ratna mornarica
RS - Republika Srpska
RSK - Republika Srpska Krajina
RŠTO - Republički štab teritorijalne odbrane
RTCG - Radio-televizija Crne Gore
RTS - Radio - televizija Srbije
RV i PVO - Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana

SAD - Sjedinjene Američke Države
SANU - Srpska akademija nauka i umjetnosti
SAO - Srpska autonomna oblast
SB - Savet bezbjednosti
SDA - Stranka demokratske akcije
SDP - Stranka demokratskih promjena
SDS - Srpska demokratska stranka
SFOR - Međunarodne vojne snage u BiH
SIP - Sekretarijat inostranih poslova
SIV - Savezno izvršno vjeće
SKJ - Savez komunista Jugoslavije
SK (PJ) - Savez komunista (pokret za Jugoslaviju)
SKH (SDP) - Savez komunista Hrvatske (stranka za društvene promjene)
SKOJ - Savez komunističke omladine Jugoslavije
SKS - Savez komunista Srbije i Slovenije
SNO - Srpska narodna odbrana
SNS - Srpski nacionalni savjet
SPC - Srpska pravoslavna crkva
SPO - Srpski pokret obnove
SPS - Socijalistička partija Srbije
SR - Socijalistička republika
SRJ - Savezna Republika Jugoslavija
SRN - Savezna Republika Njemačka
SRP - Socijalistička radnička partija
SSNO - Savezni sekretarijat za narodnu odbranu
SSRN - Socijalistički savez radnog naroda
SSSR - Savez Sovjetskih Socijalističkih Republika – Sovjetski Savez
SUBNOR - Savez udruženja boraca narodnooslobodilačkog rata

ŠVK - Štab Vrhovne komande
ŠTO - Štab teritorijalne odbrane

TVIK - Tvornica vijaka Knin
TO - Teritorijalna odbrana
TV - Televizija
TV SKY - Britanska televizijska mreža (TV Skaj)

UJDI - Udružena jugoslovenska demokratska inicijativa
UKS - Udruženje književnika Srbije
UN - Ujedinjene nacije
UNPROFOR - Međunarodne vojne snage u Hrvatskoj
UNREDEP - Snage UN u Makedoniji
UNTAES - Tranzicijska oblast UN u Istočnoj Slavoniji

VBR - Višecevni bacač raketa
VIKG - Vazduhoplovna isturena komandna grupa
VJ - Vojska Jugoslavije
VK - Vrhovna komanda
VMA - Vojno-medicinska akademija
VO - Vojna oblast
VPO - Vojno - pomorska oblast
VU - Varšavski ugovor – pakt

YU - Jugoslavija, jugoslovenski
YUTEL - Jugoslovenska televizija

Z-4 - Međunarodni plan za Srbe u Hrvatskoj
ZAVNOBIH - Zemaljsko vjeće narodnog oslobođenja Bosne i Hercegovine
ZAVNOH - Zemaljsko vjeće narodnog oslobođenja Hrvatske
ZNG - Zbor narodne garde


Nastavak slijedi...

Ilija T. Radaković

“BESMISLENA YU-RATOVANJA”

( r e c e n z i j a )

Analiza krupnih istorijskih zbivanja, a naročito ako su ona konfliktna, propraćena krvavim sukobima i katastrofalnim posledicama, uvek je složen i odgovoran poduhvat pa čak i kada se ta zbivanja posmatraju sa vremenske distance. A ako se za njihovim uzrocima i značenjima traga dok su još u toku, istraživač prihvata mnoge rizike, opasnosti i teškoće. U izvesnom smislu poistovećuje se sa ratnim reporterom koji izveštava sa fronta – izložen je paljbi sa svih strana, a može da pogine i od zalutalog metka.

Sa svim tim rizicima Ilija T. Radaković svesno se suočio u procesu nastajanja knjige “Besmislena Yu-ratovanja”. Neposredan povod da se krene u taj mukotrpan posao bilo je oglašavanje Veljka Kadijevića, sekretara za narodnu odbranu i načelnika Štaba Vrhovne komande SFRJ (1988-1992), generala koji je, povinujući se politici bezumlja, otpočeo besmislena ratovanja na prostorima nekadašnje Jugoslavije. Kadijevićevo “Moje viđenje raspada – vojska bez države” (“Politika”, juni 1993) nesumnjivo je zahtevalo ne samo politički nego i vojno-stručni komentar. Uočavajući tu potrebu zajedno sa istomišljenicima – prvenstveno pripadnicima generacije koja je stvarala i decenijama razvijala Jugoslovensku narodnu armiju kao vojsku svih naroda zajedničke države – Ilija Radaković je izabrao teži i ambiciozniji pristup – da istovremeno bude analitičar i svedok, da tumači tragična zbivanja ne kao neutralni posmatrač već kao aktivni učesnik u nemirenju sa političkom opcijom za koju je unapred znao da može da izazove samo katastrofalne posledice.

Nastala je tako jedinstvena knjiga koja je u isti mah lična ispovest i polemika, svedočanstvo i dokument, politička analiza i vojno-stručni komentar. Razume se, u okolnostima u kojima je stvarana, bez ikakve institucionalne potpore i mogućnosti da se koriste dokumenti, a nekad i pri veoma ograničenom informisanju zbog mnogih granica i barijera, autor je bio svestan da neće moći da se uzdigne do naučne konsekventnosti, ali je smatrao bitnijim da se, u skladu sa mogućim i dostupnim, neke istine kažu što pre, nekim gledištima i postupcima odmah kontrira i time učini još jedan pokušaj da se zaustavi dalje srljanje u sunovrat.

Uveren da “nema prave perspektive ako ostanu laži, prevare, obmane, iluzije, poluinformacije, ako se zločinci kite oreolima heroja”, posle besmislenih ratova koje su proizveli na ovim prostorima, Radaković svim stranicama svoje knjige naglašava da “niko nema prava da bude zaštićen nijednom prećutanom činjenicom, niti obzirom bilo koje vrste”. Zbog toga iznosi na svetlost dana činjenice i dokumente i iz prethodnog perioda kada je i sam bio u vrhovima JNA, a to čini da bi ukazao na genezu potonjih događanja, na borbu liberalno-demokratskih i dogmatskih snaga u državi i vojsci jer se samo tako i može objasniti ono što se dogodilo. Radaković pri tome dokazuje da se tragičan rasplet mogao izbeći i da je čak bila dužnost vodećih ljudi i u državi i u Armiji da tragediju spreče. Njegova je teza da je do besmislenih ratova došlo ne zbog Ustava SFRJ i principa na kojima se zasnivala federalna Armija, takvih kakvi su bili, nego baš zato što se nisu poštovali, odnosno zbog toga što je vojni vrh, priklonivši se politici jednog republičkog rukovodstva, napustio osnovne principe na kojima se zasnivala ta vojska potčinivši je interesima, i to lažnim, jednog naroda, čime je ona, suprotstavljena svim drugim narodima i federalnim jedinicama, prestala da postoji i kao jugoslovenska i kao narodna.

Osporavajući Kadijevićeva viđenja, Radaković potvrđuje da se pri odlučivanju Kadijević oglušio o mnoga upozorenja i mnogo toga što mu je bilo poznato pa čak i o ono što je sam svojevremeno zastupao. Pri ukazivanju na odgovornost Kadijevića kao eksponenta jedne politike i njenog vojnog izvršioca, autor “Besmislenih Yu-ratovanja” krug odgovornih širi na sve koji su uticali na formulisanje te politike, učestvovali u pokušaju da se ona realizuje, podržavali je i na razne načine manipulisali širokim narodnim masama paleći sve nacionalšovinističke fitilje. Jedna od najvećih vrednosti knjige upravo je u tome što Radaković ne nastupa u ime jednog već u ime svih jugoslovenskih naroda pogođenih ratnom apokalipsom. Zato, za razliku od nekih drugih knjiga koje se bave istom problematikom, ova u svim državama koje sada postoje na prostorima nekadašnje Jugoslavije može da bude prihvaćena kao objektivna i principijelna, baš kao što postoji realna mogućnost da je svuda osporavaju ekstremeni nacionalisti i ostali ratni huškači bez obzira kojoj naciji pripadaju.

U Radakovićevoj knjizi brojni su dokazi da je ispisivana nemirenjem i očajničkim pokušajima da se zaustave lančane lavine pomahnitalog nacionalističkog populizma. Učesnici narodnooslobodilačke borbe 1941-1945, oni najdosledniji i najhrabriji među njima, znajući dobro sve strahote rata i kuda vode međunacionalne mržnje, ukazivali su da put kojim se krenulo vodi pravo u sunovrat. Malo je, nažalost, bilo spremnih da ih čuju, još manje hrabrih da ih slede.

Bila su to vremena kojih se sada svi nerado sećaju. U ljudskoj je prirodi da se ružno što pre zaboravi. Time se, međutim, svi ne mogu podjednako zaklanjati jer im ni motivi nisu isti. Jedni se stide jer su u međuvremenu postali svesni da su i svojom nebudnošću, zatvaranjem očiju i nečinjenjem postali saučesnici zla. Drugi bi da se najpre prebrišu njihovi zločini, te da se tako ne suoče sa odgovornošću za neizmerno bolne žrtve i nemerljiva stradanja nevinih. Podsetnika da svako nedelo mora da bude razjašnjeno i sankcionisano – ni u kom slučaju ne može da bude mnogo pa je u u tom smislu dragocena i ova knjiga.

Današnji čitalac treba da se vrati u ta vremena da bi adekvatno procenio i sve ono, što je u takvim okolnostima, autor uložio u sticanje moralnog autoriteta da svima i na svim stranama, otvoreno i bez uvijanja, saopšti činjenice i poglede koji ne gode nečistim savestima, da se suprotstavi neprikosnovenim autoritetima koji su u rukama držali sve poluge moći i instrumente za javni moralni linč pa i za fizičko uništenje.

Knjiga je nastajala u okolnostima kada su ljudima sa »nepodobnim« imenima i prezimenima poštanski sandučići punjeni otrovnim porukama, kada su mediji objavljivali pozive da se autoru i njemu sličnim »zabrani da dišu beogradski vazduh«. Nisu, doduše, navodili kako da se to učini ali se na osnovu mnogih i do danas nerazjašnjenih dogodovština sa upotrebom raznih kalibara i eksplozivnih punjenja – davalo naslutiti kako bi se to moglo realizovati. Navođeni su »argumenti« da dotični nisu dostojni državljanstva sredine kojoj su »okrenuli leđa« u »sudbonosnim trenucima za ostvarivanje nacionalnih i državnih interesa«, itd, itd.

Jednim delom i zbog toga, prvobitno zamišljena kao kolektivni čin, knjiga nije kolektivno i potpisana. U njenom stvaranju i publikovanju ostao je najhrabriji i najuporniji. Zbog toga to što je napisano, predočeno javnosti i i potpisano u vremenu kada je napisano, objavljeno i potpisano – treba procenjivati i vrednovati i kao moralni čin prožet ne malim stepenom hrabrosti. Na to treba skrenuti pažnju u trenutku kada na političkoj sceni nisu više sile mraka i kada se sve više stvara demokratska atmosfera u kojoj se tolerišu i drukčija viđenja, a sve manje prave podele na patriote” i “izdajnike”, mada ta praksa ima još dosta svojih pristalica.

Nije neumesno pomenuti da i među, uslovno rečeno, istomišljenicima autor može da naiđe i nailazi na izvesne otpore i nerazumevanja. Prigovara se da je “koncepcija knjige” neprihvatljiva, da nije rađena na “naučnoj osnovi i sa naučnom aparaturom” i slično. Sve su to formalna zakeranja ako se uvažavaju faktičke okolnosti, suštinska značenja i poruke koje iz knjige izviru. A one su antiratne, humane, u prilog razumevanja i saradnje ljudi i naroda

Neozbiljno je, na primer, očekivanje da se u gotovo ilegalnom nastajanju knjige, kada su i ljudi i informacije teško i sporo putovali, kada su rukopisi, iz razumljive predostrožnosti, čuvani na više mesta, uz buku tenkova koji odlaze na bliska ratišta i helikoptera koji dovlače teške ranjenike, dakle, u ratnim okolnostima – dobijaju, nalaze i citiraju dokumenti protivničkih strana koji, ako i postoje i u meri u kojoj postoje, još dugo neće biti dostupni istraživačima. I, na kraju krajeva, zašto od vrsnog vojnika zahtevati da igra ulogu naučnika-početnika? Suština je baš u tome da se rat i ratovanja posmatraju očima školovanog vojnika koji je, svojevremeno, u ratu učestvovao, neke druge van ovih prostora posmatrao i analizirao. Da se saopšti nešto od onoga što je bilo nepoznato a relevantno je za objašnjenje i razumevanje besmislenih Yu-ratovanja, da se svedoči argumentom kvalifikovanog svedoka i da se što pre saopšte činjenice koje utiru put ka istini i otrežnjenju.

Da su u pitanju samo formalni prigovori striktnih pobornika kanonizovanih metodologija, sistematizacija i klasifikacija, ovim povodom ih ne bi bilo uputno ni pominjati jer bi im se davao značaj koji, u datim okolnostima, ne zaslužuju. No, ne treba odbaciti ni mogućnost da se iza brda valja i nešto drugo, a »principijelnim primedbama« prikriva neslaganje sa osnovnim pogledima i ocenama autora. Ako je to u pitanju, motivi mogu da budu razni a među njima i bolećivosti - nacionalne, zemljačke, ideološke, kolegijalne - prema nosiocima i akterima određenih političkih opcija i konkretnih zbivanja koja su predmet knjige »Besmislena Yu-ratovanja«. Bitno je, međutim, da autor takvim bolećivostima nije sklon, a bitno je i to da su, pored dokumenata i napisane reči, za njega dragocen izvor i obični ljudi koji su, na licu mesta, a bez naučnog aparata, dobro spoznali zlo i one koji su ga na svim stranama sejali.

“Besmislena Yu-ratovanja” predstavljaju tešku optužnicu za mnoge ljude koji su direktno naznačeni i to za konkretno opisana dela. Mnogi su nedvosmileno prozvani da se brane ili da demantuju. To je, međutim, i poziv i putokaz institucijama nadležnim za pravdu i kažnjavanje nedela pa nije zanemarljiva ni ta vrednost knjige.

Na osnovu izrečenog, zaključak može da bude samo jedan: knjiga “Besmislena Yu-ratovanja” Ilije T. Radakovića zaslužuje da bude objavljena u svim državama na prostorima nekadašnje Jugoslavije, a na svim tim prostorima ne samo da će imati čitaoce nego će i pomoći da se objasne tragične stranice istorije koja još traje, da se izvuku pouke, mržnje, ratovi i ratovanja ostave prošlosti i pouzdanije trasiraju putevi u budućnost.

Nebojša DRAGOSAVAC
novinar i publicista
Beograd


KRAJ

Jedna od najvećih vrednosti knjige upravo je u tome što Radaković ne nastupa u ime jednog već u ime svih jugoslovenskih naroda pogođenih ratnom apokalipsom. Zato, za razliku od nekih drugih knjiga koje se bave istom problematikom, ova u svim državama koje sada postoje na prostorima nekadašnje Jugoslavije može da bude prihvaćena kao objektivna i principijelna, baš kao što postoji realna mogućnost da je svuda osporavaju ekstremeni nacionalisti i ostali ratni huškači bez obzira kojoj naciji pripadaju.

Za ocekivati je diskusiju na ovu temu,dok se sve malo slegne.Mogu predvijeti pomalo i njen tok zbog ovog boldiranog.
Meni je sekundicu zasmetao ovaj dio:

Pointing to the catastrophic consequences of the war in Slovenia, Croatia, Bosnia and Herzegovina, and bearing in mind that Serbia and Montenegro, i.e. the Federal Republic of Yugoslavia, were involved in the events, despite the fact that direct war operations were not conducted in their territory, the author underscores, apart from other things, that nobody has the right to keep silent

Ovo:involved implicira da je rat nekako sam od sebe nastao,a Srbija i Crna Gora su ucestvovali u tim dogadjajima.Ne stima mi to.
Kako ti to @Fair objasnjavas?

Bilo kako bilo... nije sutio.

PS Imao sam priliku pricati sa ljudima koji na pitanje "Ko bombarduje?" odgovaraju sa... "rat".
Na pitanje o zlocinima nad civilima nalaze izgovor u "Rat je bio!"

[quote]Postao/la Fair Life dana 22/05/2008 11:24
Bilo kako bilo... nije sutio.

PS Imao sam priliku pricati sa ljudima koji na pitanje "Ko bombarduje?" odgovaraju sa... "rat".
Na pitanje o zlocinima nad civilima nalaze izgovor u "Rat je bio!"[/quote]

Ah,pa u vrijeme najzescih granatiranja Sarajeva moglo se cuti to famozno:ko ovo puca po gradu? I nakon godinu dana,isto pitanje.
Mrak u glavama...al kazu da nam je sad svanulo! Valjda ne lazu?!