Mnogi nisu svjesni da je do rata jako malo bilo frke na relaciji navijaca Sarajeva, kasnije Hz, i Zeljeznicara, kasnije Manijaci.
Bio sam mali, ali se jasno sjecam i u osnovnoj skoli u razredu, i na ulici po naseljima kojima sam odrastao, da smo se uvijek onako presutno, ali i otvoreno drzali zajedno. Naravno u kontru navijaca Zvezde, Partizana, i manje Hajduka i Dinama, jer ih je prosto manje bilo
Nerijetko su Hz i Manijaci isli zajedno na jaca gostovanja, bili jedni kod drugih na domacim utakmicama, kada se trebalo pokazasti pred prije svega Delijama ali i drugima, jer cinjenica je da je navijaca Zvezde prije rata cak i u Sarajevu, narocito ako uzmemo sarajevsku regiju, bilo nevjerovatno puno. I vecina velikih sukoba i tuca protiv prije svega Delija i Grobara, bila je kombinovana ekipa Hz i TM, manje ili vise. Na sve se to posmatralo k'o na odbrasnu casti grada. Mozda je to sada malo nejasno novim generacijama al bilo je tako.
Drugo, moja porodica je iz Starog grada Dedo rahmetli navijao za Dzerzelez. A vec je poznato da je pred Dzerzeleza, koji je kao bio muslimanski klub, bila i Slavija-srpski, kao hrvatski - HSK Napredak. Bio je i Makabi, jevrejski klub....ali je zbog NDH i nacista i te price, o kojoj ne bih sada, jevrejsko stanovnistvo bilo skoro pa 'izbrisano'.
Dolaskom komunista, ukidaju se nacionalni klubovi. Zeljo, dolazi u prvi plan, jer je prosto nastao izvan te price, cisto kao sportska sekcija uposlenika na zeljeznici. Dakle radnicki klub, znaci prihvatljiva prica za tadasnju vlast
Normalno, geografsko logicno, da je najzagrizeniju podrsku Zeljeznicar imao na Grbavici, tamo blizu sadasnjeg stadiona gdje je bilo naselje uposlenika na zeljeznici, onda i na drugim mjestima gdje su bila ta naselja uposlenika na zeljeznici, i bliska im naselja, fakticki raja koja se druzila sa njima i sl. Kao i u blizini stadiona i sl. Prosto mikro geografska logika.
Druga cinjenica, da je vicinom hrvatskog, da ne kazem katolickog stanovnistva, od nasih Hrvata do Madzara i Ceha, bili vezani uz zeljeznicu, kao profesiju, jos od dolaska Austrougarske monarhije, koja ju je i uspostavila.
Odatle vjerovatno i ta pocetna povezanost sa tadasnjom vecom podrskom hrvatskoh-katolickog stanovnistva Zeljeznicaru. Prosto logicne i prakticne prirode.
I ovo sto je Ivica Osim izjavio je prosto istina. Vecina prijasnjih navijaca narocito Dzerzeleza, koji su bili najvise i bazirani u dijelovima Sarajeva koje se popularno nazivaju mahale - jer nije svako naselje mahala, kako se to sada kao praktikuje za reci- prosto nisu se identifikovali ni sa jednim klubom, jer je ukinut njihov, a slicno je i sa velikom vecinom navijaca Slavije.
Komunisti su skontali situaciju, i fakticki totalno pragmaticno rezonovali, napravivsi fakticki fudbaksku reprezentaciju grada Sarajeva, dajuci mu ime FK Sarajevo. Logicno.
Kasnije se situacija razvijala postepeno, rekao bih razlicito u razlicitim intervalima. Ali cinjenica je da je do nekih kasnih '70 ranih '80 striktno bila podjeljena, geografsko navijacki, situacija u gradu.
Od carsije do Marijinog dvora, vecina 80% za Sarajevo, dole u novim naseljima obratna situacija 80% za Zeljeznicar.
Naravno, uz veliku populaciju navijaca drugih klubova, narocito Zvezde.
Olimpijadom, izgradnjom Sarajeva, Vojnicko polje, Alipasino, Dobrinja itd...gdje su stanove dobili velikom vecinom mladi bracni parovi, situacija se sto se tice striktne podjele dobrano izmijesala.
Kasnije, poslije rata nastao je opsti haos i ogromne migracije, kako iz Sarajeva, u Sarajevo....i po Sarajevu, gdje se stanovnistvo dodatno izmjesalo, preselilo, raselilo, doselilo. Sto je dodatno razbilo tu pocetnu geografsku 'podjelu'.
Mada je i danas ipak vidljiva dominacija jednih ili drugih, u pojedinim naseljima. Naselja bliza stadionima, navijaju u vecoj mjeri za te klubove. I nije vise preocigledna ta granica, ali i dalje stoji da je vise rupisan brojbordo navijaca u Starom gradu i Centru, nego recimo na Grbabici, Hrasnom, Cengicvili....i sl.
Sto se tice navijaca klubova ex.yu 'velike cetvorke'. Zvezda je imala bas jaku podrsku. I to je bio omjer otprilike 80% Srba, prije svega okolnih naselja, ali i gradskog stanovnistva koje je volilo 'pobjednike'
favorizovane od drzave, medija i sl. Logicno je da steknes veliku bazu navijaca kada ti prenose utakmice redovno na TV, osvajas titule, uspjesno igras u Evropi i slicno.
Pred rat je vise doslo do te nacionalno-nacionalisticke podjele, pojavom organizovanih navijackih grupa i njihovih preciznih profilacija po tom pitanju.
Do tada je sve bila logika, kako sam i prije pisao, splet mikro-teritorijalnih logicnih podjela, i istorijskih desavanja.itd.
E onda je krenulo nacionalno grupisanje.
Nacionalno 'osvjesteni' Srbi svi za Zvezdu, manje za Partizan, ali i za njih. Ovi 'nacionalno osvjesteni' Hrvati za Dinamo, Hajduk nesto manje, jer je Hajduk uvijek u najvecoj mjeti bio klub Dalmacije i zaledja. Ali se striktno pocelo grupisati po toj osnovi.
Navijaci Sarajeva i Zeljeznicara, su medju zadnjima prihvatili taj princim podjele.
Dugo, dugo se na Kosevu na povike gostujucih, ali i domacih 'gostujucih', navijaca, recmo Srbija, Srbija...odgovaralo Jugoslavija, Jugoslavija. Il na velicanje Tudzmana i HDZ, ili Vuka Draskovica i Seselja, jer tada ovi extremni navijaci iz Srbije nisu Milosevica ni spominjali, bio im je suvise light
, odgovaralo, recimo, pjesmom, a bilo ih je vise ' Neka cuje Srbiha, i cijela Hrvatska da je nasa Bosna, zajednica bratska'
.
Interesantno je, sto sa ove tacke gledista mozda i manje ocekivano, da su prvi istom mjerom, nekog nacionalizma na nacionalizam odgovorili navijaci Zeljeznicara Manijaci. Znam da su oni prvi donjeli zastavu SDA na jug, i poceli na nacionalisticke uvrede odgovarati istom mjerom. Tu je isto bilo slojevitost odredjena, al ne bih sada u detaljno seciranje...mozda bi islo vise islo u navijacku pricu-subkulturu...pa necu o tome, jer svakako sam napisao previse.
Navijaci Sarajeva, ovaj 'ekstremni dio' Hz, su zadnji prihvatili tu pricu. Znam da je bilo cak trzavica i na tribini zbog toga, al je krenulo lagano....okrecuci se sa Jugo patriotizma ka Bosanskom patriotizmu....prestanak sa donosenjem zastava Jugoslavije, pocele zastave SRBiH, do one pred sami rat cak i sa ljiljanima, veliki transparent 'Volim te Bosno', ili 'Bosnjaci pa sta' itd itd. Pocelo se na uzvike Srbija, i Hrvatska odgovarati Bosna, ili ovo je Bosna. I tu ima cijeli niz desavanja, slojevitosti i sl....ali ne zelim u detaljno seciranje k'o ni sa Manijacima.
Helem, hronoloski poredano. Od mikro-geografskih privrzenosti klubovima, do zanimanja....i ko je tu u datom momentu bio u vecini....pa sve do politike, ukidanja, osnivanja....pa migracija, istorijskih desavanja, nacionalizama i sl. To je odredjivalo svakog pojedinca, porodicu, pa hajmo reci i nacionalnu skupinu, mada ljude najmanje zelim oromatrati kroz tu orizmu....za koga ce navihati. Zeljeznicar, Sarajevo, Zvezdu, Partizan, Dinamo, Hajduk....Velez
. A to sto Nele pokusava navuci podjelu, navijacku, prioritetno po nacionalnim skupinama, je ocito segment koji je njemu bitan. Rekao bih i najbitniji. Sto opet najvise govori o njemu samom.
Celik 
..to joj je bio uslov da se uda za mene 
